Troparion Podwyższenia Krzyża – śpiewające krzyże ochronne

Na większości ukraińskich kamiennych krzyży bruśnieńskich, znaleźć można taką oto formułkę:

Zbaw Panie lud Twój, i błogosław dziedzictwo Twoje

Pisana jest ona często z użyciem znaków z alfabetu staro-cerkiewno-słowiańskiego, a także w formie skrótowej, co powoduje, że niektórzy nie potrafią tego odczytać. Przypuszczam też, że pierwszy wyraz: Спаси kojarzył się większości z rosyjskim „dziękuję”, stąd powstało wręcz sztywne określenie na niemal wszystkie krzyże jako dziękczynne.  Tymczasem mamy tutaj przyjemność z niezwykłym ochronnym… śpiewającym krzyżem! Спаси Господи, to początek Troparionu, związanego z jednym z najważniejszych dwunastu świąt w kościele obrządku bizantyjskiego: „Podwyższenia Czcigodnego i Życiodajnego Krzyża”. Troparion (Tropar) to poetycki śpiew liturgiczny, mający rytmiczną i prostą budowę, który przybliża historię danego święta.

zawalyle3

Podwyższenie Czcigodnego i Życiodajnego Krzyża, odwołuje się do bardzo ważnego wydarzenia w religii chrześcijańskiej, jakim było odnalezienie drzewa krzyża Chrystusowego w 320 roku przez św. Helenę. Z tej okazji obchodzone jest święto i podczas niego śpiewa się między innymi ten Troparion:

Zbaw Panie lud Twój, i błogosław dziedzictwo Twoje, obdarzając zwycięstwami prawowiernych nad przeciwnikami, i Krzyżem Twoim ochraniając społeczność Twoją

Widząc na jakimś kamiennym krzyżu ten Troparion, powinniśmy mieć w głowie taki oto śpiew:

Krzyż taki wręcz śpiewa, chcąc nam przekazać pewną informację. Mianowicie niekoniecznie jest to znak dziękczynny, co ochronny. To jest typowa formuła ochronna i głównie po to stawiano kamienne krzyże, by chroniły wioskę, domostwo, czy też fundatora. Ta inskrypcja na niemal każdym kamiennym krzyżu ukraińskim pokazuje, że zgłębienie znaczenia danej formułki, przynosi dopiero głębsze zrozumienie tradycji stawiania krzyży w danym okresie.