Krzyż Poniatowskiego – Nowiny Horynieckie

hdr nowiny (10)

Duży metalowy krzyż, stoi na pagórku, w okolicy kaplicy na wodzie w Nowinach Horynieckich. Na sobie ma tabliczkę po polsku z napisem:

Ku Chwale Boga i Ojczyzny ks. Józef Poniatowski

Ostatnim Polskim dowódcą wojskowym przed rozbiorami, który miał spektakularne sukcesy, był Jan III Sobieski. Zaznaczył się on w Nowinach i jest w wiosce kapliczka postawiona na jego cześć. Wydawało by się, że dopiero Piłsudski dorównał Sobieskiemu geniuszem wojskowym, ale między tymi dwiema niezwykłymi osobistościami, umieścić należy księcia Józefa Poniatowskiego, który żył w czasach Napoleona. W 1809 roku, gdy trwała wojna polsko – austriacka, Poniatowski ze swoim wojskiem kolejno zdobywał: Lublin, Sandomierz i 20 maja Zamość. Kolejnym punktem docelowym przemarszu był Lwów, który został zdobyty 27 maja. Dzięki temu oswobodził Galicję, a Napoleon szykował się na wyprawę na Moskwę. Prowadząc swe wojska z Zamościa do Lwowa, przejeżdżał przez Nowiny Horynieckie. Mieszkańcy wioski mieli zgotować radosne powitanie wojsku. Zapewne zatrzymał się tutaj na postój, ponieważ było tutaj dużo źródeł. Co postanowili upamiętnić mieszkańcy Nowin drewnianym krzyżem. Podczas wojny, Rosjanie zniszczyli krzyż, ale mieszkańcy Nowin postawili nowy w tym samym miejscu, z metalu.

Poniatowski był wybitnym dowódcą wojskowym, to na nim wzorował się Józef Piłsudski. Poniatowski był odznaczony wieloma orderami, był kawaletem maltańskim, oraz dla niektórych niestety masonem. Zapewne przez swoją działalność w wysokich europejskich strukturach wolnomularskich, obecnie jest nieco pomijany jako bohater narodowy. Tymczasem to między innymi dzięki niemu, potem mogło wybuchnąć powstanie listopadowe (29 listopad 1830) i cały czas żyły w ludziach dążenia wyzwoleńcze. Kto wie, co osiągnąłby Józef Piłsudski, gdyby nie miał takiego wzoru jak Poniatowski…