Archiwa kategorii: Narol

Stara Huta – Anioł z tablicą

angel

Lokalizacja

W Starej Hucie, małej wiosce między Hutą Złomy, a Wielkim Działem, możemy znaleźć ten krzyż. Usytuowany jest on na końcu wioski, przy drodze po lewej stronie, jeżeli będziemy się kierować w stronę Wielkiego Działu.

Inskrypcja

Pamiątka wojny w latach 1914 – 1915

Opis Obiektu

Krzyż od dziesiątków lat był zamalowywany, stąd nie wiadomo było, czy ma jakiekolwiek napisy. Ale okazało się, że na tabliczce, którą trzyma anioł, jest inskrypcja związana z I Wojną.

Poniżej na podstawie, znajdziemy datę 1915. Ma ona formę, która może wskazywać albo na trend w kamieniarstwie, albo na daną rodzinę, czy konkretnego kamieniarza, który wtedy tworzył. Dodatkowe ciekawe elementy, to imitowany na drewno krzyżyk, na nim na górnej belce klasyczny Titulus. Duża ilość szczegółów, w tym niekonwencjonalne rozwiązane z tablicą na napis pokazuje, że mogła to być fundacja gromadzka i na specjalne życzenie. Zwłaszcza, że przed wojną, krzyż stał zapewne między dwoma posesjami prywatnymi, przy drodze, na przeciw placu cerkiewnego.

Po napisie możemy się dowiedzieć, że na miejscowym społeczeństwie wydarzenia wojenne wywarły niezatarte wrażenie. Gdy regionalista rusza w teren i rozmawia z tubylcami, zawsze na pytanie, o coś ciekawego, jakieś historie, słyszy albo o wojnach, albo o wielkich zarazach. Te dwa aspekty od zawsze pozostawiały szczególne wrażenie na ludziach, a miejscowi bajarze, opowiadali przy ogniskach, czy przy pasieniu krów niezwykłe historie z czasów wojny. Kiedyś, właśnie czas pasienia krów był niezwykłą możliwością słuchania opowieści starszych ludzi, bowiem pasieniem zajmowali się głównie starsi albo dzieci. Był to idealny sposób, na przekazywanie niezwykłych miejscowych historii następnym pokoleniom. Zapewne omawiany krzyż jest pamiątką po Wielkiej Wojnie. Ponieważ w naszym regionie działania wojenne odbywały się głównie w latach 1914 i 1915 – miejscowi mogli uznać, że trwała ona tylko w tym czasie i wystawili pamiątkowy krzyż w podzięce zakończenia wojny.

Dziś Stara Huta i jej historia praktycznie nie istnieje. Zrobiono tutaj PGR, a mieszkańcy są napływowi. Jedyne co zostało po wiosce, to szczątkowe materialne ślady historii. Niezwykłą panoramę z tym krzyżem, obrazującą całą okolicę wykonał Tomasz Mielnik, znany regionalny panoramista, aby ją zobaczyć, trzeba przejść na stronę: www.lubaczow360.pl

Łówcza – Kapliczka Śniłówka

kapl

Lokalizacja

Idąc około kilometra drogą od cmentarza w Łówczy, znajdziemy tę kapliczkę, która schowana jest w wąwozie przy źródłach, kilkaset metrów od drogi.

Opis Obiektu

W 1866 roku pasterz, który wypasał tutaj owce, miał mieć sen, który był objawieniem. Otrzymał przekaz, by korzystać z tego źródełka, bo woda ta może leczyć i uzdrawiać. Fundatorem kapliczki był Józef Bartnicki, mieszkaniec Łówczy w 1904 roku. Kapliczkę zbudowano z kamienia, i pokryto blachą (w czasie wojny upowcy zdjęli ją i wykorzystali do umocnienia schronów w których się ukrywali). Przed wojną, grekokatolicy udawali się z procesją do tej kapliczki podczas święcenia pól. Kapliczka ma namalowane daty pod daszkiem: 1866 jako data objawienia i 1979-1980 jako data odrestaurowania budowli po tym, jak zniszczyła się ona po wojnie, przez brak dachu. Odbudowy podjął się Pan Piotr Sawicki a blachę „sprezentował” Wawrzyniec Mazur. Po uporządkowaniu terenu, 19 lipca 1980 roku dokonano poświęcenia tej kapliczki. Mimo oddalenia od wioski tej kapliczki, mieszkańcy porządkują do dziś teren wokół. Ciekawostką związaną z tą kapliczką jest wydarzenie z lat 60tych, kiedy to w tych okolicach szalały huragany. Wyłamane przez wiatr drzewa tak się układały, że nie tknęły ruin kapliczki, jakby je jakaś ręka niewidzialna kładła obok. Mieszkańcy okolic nazywają tę kapliczkę „Śniłówką” – zapewne od snu z objawieniem.

Narol – Krzyż Ważnego na Krupcu

narol krzyż

Lokalizacja

Aby znaleźć ten krzyż, należy udać się do przysiółka Krupiec w Narolu. Tam obok cerkwi, idziemy drogą przy stadionie w las. Gdy z niego wyjedziemy i po lewej stronie zobaczymy pola, znajdziemy przy drodze interesujący nas obiekt.

Inskrypcja

Na cześć i chwałę Boga postawił tę figurę M. Ważny

R.B. 1906

Opis Obiektu

Inskrypcja jest po Polsku. Przed wojną były tutaj bardzo rozległe pola, dziś pojawia się już las. Najbliższe zabudowania były na przysiółku Narola – Krupiec, zapewne mieszkał tam M. Ważny i miał swoją ziemię. Jest to typowy polny krzyż.

Łówcza – krzyż 1878

łowcza

Lokalizacja

Krzyż stoi na północnych polach łówczańskich. Trafić do niego najłatwiej, jadąc z Łówczy obok starego cmentarza, cały czas prosto przez pola. Po około kilometrze drogi, gdy miniemy wąwóz zarośnięty lasem, na polach przy rozwidleniu dróg znajdziemy ten krzyż.

Inskrypcja

Zbaw Panie lud Twój, i błogosław dziedzictwo Twoje

1878

Opis obiektu

Nieopodal krzyża, w dolinie znajduje się kapliczka, gdzie miało miejsce objawienie w 1866 roku. Być może to zdarzenie miało potem wpływ na wystawienie tego krzyża na rozwidleniu dróg. Sama inskrypcja niewiele nam mówi, oprócz Troparionu, mamy tylko datę. Porównując ten krzyż z innymi podobnymi w okolicy, możemy domniemać, że mógł on być wystawiony w związku z jakąś zarazą, jaka wystąpiła w wiosce i być może ustąpiła. Ten polny krzyż, ma bardzo interesującą ludową płaskorzeźbę Chrystusa, na ramionach ma ciekawe ozdoby, być może są to kwiatki, albo gwiazdki.

Łówcza – metalowy polny krzyż

lowce

Lokalizacja

Krzyż stoi na polu przy drodze, która prowadzi z Narola do Łówczy. Jedzie się tam szlakiem, jadąc od przysiółka Narola – Krupiec. Wjeżdżamy na górę nieopodal Doliny Mochanata, i gdy wyjedziemy na pola łówczańskie, po prawej stronie kilkaset metrów od lasu, z którego wyjedziemy, znajdziemy ten krzyż.

Opis obiektu

Jest to metalowy krzyż, posadowiony na podstawie kamiennej. Obok leży druga podstawa kamienna, co wskazywało by na to, że stał tutaj kiedyś kamienny krzyż, ale nie dotrwał do naszych czasów. Ciekawostka – nieopodal był duży dół żwirowy.

Dębiny – Krzyż Kusego

fig d

Lokalizacja

Krzyż ten stoi przy drodze, przy ostatnim gospodarstwie w wiosce Dębiny. Jest to boczna uliczka wioski, która prowadzi w stronę Woli Wielkiej – jej przysiółka Jacków Ogród.

 

Treść inskrypcji

1932

Fundator Figury Marcin Kusy

Opis obiektu

Przed wojną, tak jak teraz, krzyż stał przy ostatnim gospodarstwie w Dębinach, przy drodze w kierunku Icków Ogrodu. Jest to typowy krzyż przydomowy, który został wystawiony przez gospodarza w nieznanej nam intencji. Polska inskrypcja pokazuje nam coś bardzo ciekawego. Określenie „Figura” dla tego krzyża jest pierwotną nazwą dla tego typu obiektów sakralnych. Należy tutaj rozróżniać krzyż od figury. Krzyżem możemy nazwać na przykład pomniki pańszczyźniane, gdyż mają formę samego krzyża. Tymczasem tego typu obiekty mają posadowione krzyże na ozdobnych cokołach (podstawach).

Płazów – Pańszczyźniany z Grochów i Żuków

grochy

Żeby znaleźć ten krzyż, musimy w Płazowie iść bokiem lasu obok starego cmentarza. Gdy miniemy kilkaset metrów dalej ruiny gospodarstwa po prawej, niedaleko znajdziemy rozwidlenie dróg, gdzie skręcamy w prawo. Następnie cały czas prosto, do następnego rozwidlenia, gdzie skręcamy w lewo. Droga leśna, którą teraz idziemy powinna być co jakiś czas przywalona drzewami. W pewnym momencie droga powinna być coraz dziksza. Przy najbliższym rozwidleniu skręcamy w prawo, nieco rozjechaną i mokrą dróżką. Nieopodal powinniśmy dojrzeć kamienny krzyż rodziny Klimusów. Udajemy się dalej. Niestety po chwili droga zacznie się ukrywać w zaroślach. Szukamy małej polany leśnej, która ma z boku szpaler drzew. Za polaną wchodzimy w las i idziemy prosto kilkaset metrów, w linii prostej ze strumieniem, aż zobaczymy starą lipę i ułamany pień, przy którym stoi ten krzyż. Napisy są po Ukraińsku, umieszczone od frontu krzyża (pierwsza część i druga) i na jego tyle:

Zbaw Panie lud Twój, i błogosław dziedzictwo Twoje

W pamiątkę zniesienia pańszczyzny

3 maja 1848

Grochy

Żuki

napis z tyłu:

Postawiono 1860

Niestety trudno znaleźć ten krzyż. Puszcza Solska powoli zjada ślady przeszłości. Krzyż stał zapewne przy drodze przysiółka Żuki w nieistniejącej już wiosce Grochy. Przed wojną było tutaj pole, nieopodal las. Zasadzono przy krzyżu cztery lipy, do dziś dotrwała jedna. Cała okolica jest usiana barwinkiem, który się rozrósł przez dziesiątki lat i tworzy duży dywan. Po tej stronie strumienia były dwa gospodarstwa, reszta Żuków była po drugiej stronie doliny Różańca.

Jak możemy wyczytać na krzyżu, mieszkańcy postawili go dopiero 12 lat po zniesieniu pańszczyzny. To bardzo ciekawy obiekt, bowiem ufundowany został przez bardzo małą wioskę. Pokazuje to, jak duże znaczenie w ówczesnym społeczeństwie miało zniesienie niewolnictwa chłopów.

Krzyż ma na froncie na samej górze Tytuł: INCI, niżej Troparion, i pod nim tekst związany ze zniesieniem pańszczyzny z mało spotykaną ciekawostką: wymienione dwie miejscowości: Grochy i Żuki. Pokazuje to, że nie tylko większe gromady stawiały takie krzyże, ale także małe wioski. Daje to dobry punkt wyjścia do poszukiwań następnych zapomnianych krzyży pańszczyźnianych. Można śmiało przypuszczać, że każda wioska powinna mieć taki krzyż.

Płazów – Czaszka i Piszczele na cmentarzu

plazow

Mogło by się wydawać, że w Płazowie jest tylko jeden cmentarz, na wylocie z wioski, w stronę Narola, tuż przy drodze. Tymczasem obok czynnego cmentarza, po drugiej stronie drogi, w lesie jest drugi cmentarz. Niestety, jak widać na zdjęciu, jest on całkowicie zdziczały i wyniszczony. Stoją tylko pojedyncze nagrobki. Wśród nich jest dość niezwykły krzyż, który nie ma żadnych napisów.

Jedynym elementem, który może nas naprowadzić na jego historię, to specyficzny symbol: czaszki i skrzyżowanych piszczeli, pod stopami ukrzyżowanego.

Niemal w każdej wiosce, możemy znaleźć tego typu krzyże. Są one głównie usytuowane przy drogach i są pamiątkami związanymi z występującymi na tych ziemiach zarazami, które pojawiały się przed pierwszą wojną światową. Krzyż w Horyńcu, z takim symbolem, ma związek z zarazą tyfusu. Być może, tego typu krzyże stawiano na pamiątkę zwalczenia tego typu chorób, które występowały cyklicznie, nie tworząc większych epidemii.

Tutaj mamy jednak krzyż na cmentarzu, podobnie jak w Bruśnie Starym. Możemy więc uznać, że zrobiono tutaj jakąś zbiorową mogiłę i postawiono na niej ten krzyż, z charakterystycznym symbolem. Według opowiadań miejscowych, na tym cmentarzu chowano samobójców i osoby, które nie mogły wtedy być pochowane z innymi zmarłymi. Można spotkać się z opowieściami, że miejscowi bali się tamtędy chodzić, bo tam miało straszyć. (wer. poprawiona I)

Płazów – krzyż Klimusów w Grochach

groch

Nieistniejąca już dziś wioska Grochy, najłatwiejsza do odnalezienia jest od Płazowa. Najlepiej iść drogą za starym cmentarzem, który jest usytuowany po drugiej stronie drogi, gdzie mamy nowy cmentarz. Idąc bokiem lasu i wioski, mijamy od strony lasu ruiny starego gospodarstwa. Idziemy leśną drogą skręcając na rozwidleniu w prawo. Następnie cały czas prosto, do następnego rozwidlenia, gdzie skręcamy w lewo. Droga leśna, którą teraz idziemy powinna być co jakiś czas przywalona drzewami. W pewnym momencie droga powinna być coraz dziksza. Przy najbliższym rozwidleniu skręcamy w prawo, nieco rozjechaną i mokrą dróżką. Nieopodal powinniśmy dojrzeć ten krzyż z lewego boku drogi. Krzyż ma napisy po Ukraińsku, możemy tam odczytać taką oto inskrypcję:

Zbaw Boże lud Twój, i błogosław dziedzictwo Twoje

Ten krzyż postawił Dmitro i Maria Klimus

sioło w Grochach dnia 4 kwietnia roku 1912

Napis jest wyryty w mało spotykany sposób. Jest płytki i ma się wrażenie, że został wykonany przez samego gospodarza, któremu ktoś napisał tekst na kamieniu. Przez zamalowanie farbą i niewyraźnie ryte litery, trudno odczytać jeden z wyrazów po nazwisku, zapewne chodzi o słowo „sioło”.

Przed wojną była to wioska z dwoma przysiółkami: Żuki i Kuryje. Były tam aż trzy gajówki w okolicy. W samym centrum wioski była dolina strumienia Różaniec, który ma też tutaj swoje źródła. Krzyż ten powinien był stać na pierwszej posesji gospodarzy z Grochów. Ten przydomowy krzyż ufundowało zapewne małżeństwo w sobie znanej intencji.

Przed wojną droga przy tym krzyżu była po drugiej stronie, na co wskazują drzewa, a także stary trakt. Wskazują na to też napisy, które są odwrócone w drugą stronę. Zapewne w momencie gdy spadł krzyżyk, postanowiono go postawić odwrotnie, frontem do nowej drogi. Figura nie jest w idealnym stanie, odłupał się kawałek podstawy krzyżyka, co grozi jego upadkowi.

Łówcza – Figura koło Polniaka

lowca hol

Figura stroi tuż przy drodze w Łówczy, na skarpie, przy skrzyżowaniu, gdzie mamy drogę biegnącą ku kościołowi, obok gospodarstwa Polniaka. Napisy po Ukraińsku:

Matko Boża Módl się za nami

W pamiątkę odwrócenia kul nieprzyjaciela

Gromada Łówcza 1/9 1915

W książce Mieczysława Hawryliszyna: „Łówcza wczoraj i dziś”, mamy taki oto opis historii tej figury:

To wotum na powstrzymanie epidemii „hiszpanki”. Hiszpanka zaatakowała wieś od Woli dziesiątkując ludność. Ktoś wpadł na pomysł, żeby ufundować figurę i odprawić odpowiednie modlitwy. Po dokonaniu tych czynności hiszpanka doszła tylko do tej figurki, nie rozprzestrzeniając się dalej na wschód.

Napis na tej figurze jest dość niezwykły. Trochę nie pasuje do historii powiązanej z epidemią, ale w regionie mamy szereg krzyży z 1915 roku, które są poświęcone odwrotowi zarazy, więc raczej inskrypcja jest jakimś ogólnym określeniem odnośnie zakończenia wojny i ustania zarazy w Łówczy.

Obok obecnej figury leżą szczątki starej. Obecna figurka Maryi, jest często przybierana w płaszcz, najczęściej błękitny. Ponieważ jest do głowy okryta i stoi bardzo wysoko, trudno się zorientować, czy jest kamienna czy gipsowa. Sam obiekt jest nieszablonowy, mający formę obelisku.

Stan figury jest niemal idealny, nie licząc farby. Dostępność bardzo dobra, atrakcyjność wysoka. (wer. poprawiona I)