Archiwa kategorii: Krzyż przydomowy

Werchrata – krzyż na Stawkach

werchratta

Lokalizacja

Krzyż stoi przy leśnej drodze z Werchraty w kierunku Góry Brusno, na przysiółku Stawki. Najłatwiej go znaleźć jadąc kilkaset metrów drogą w las i patrzeć na prawo. Szczególną wskazówką, która pozwoli nam namierzyć obiekt jest leśna droga po lewej na przeciw tego krzyża.

Inskrypcja

W.S. 1864

Opis Obiektu

Stawyszcze, albo Stawki, to nieistniejący przysiółek Werchraty. Przy drodze przed tym krzyżem były kiedyś gospodarstwa, do dziś zachowały się fundamenty przedwojennych gospodarstw. Po osadzie zostały dwa szczególne znaki, jakimi są kamienne krzyże, jeden z nich jest w ruinie, drugi możemy podziwiać na tle zarośli, które są faktycznie pozostałością po sadach. Na krzyżu mamy tylko datę 1864 i niewiele mówiący skrót: W.S. Litery wydają się być Polskie, być może są to inicjały?

Prawdopodobnie był to krzyż przydomowy w okolicy rozwidlenia dróg. Ciekawostką tego krzyża jest pięć otworów w okolicach ramion. Wygląda na to, że przytwierdzona była do niego metalowa płaskorzeźba Chrystusa.

Kliknij TUTAJ aby zobaczyć prace naprawcze nad krzyżem.

Dziewięcierz – krzyż na Łużkach

luzki

Lokalizacja

Krzyż znajduje się w nieistniejącym już dziś przysiółku Dziewięcierza Łużki. Najprościej tam trafić, idąc z drogi asfaltowej: Dziewięcierz – Werchrata. Szukamy drugiego tunelu pod torami od Dziewięcierza, gdzie przepływa strumień. Idziemy koło kilometra między strumieniem a pagórem, gdzie przed wojną były domy Łużek. Znalezienie krzyża nie jest łatwe, bowiem stoi on w krzakach, około 50 m od strumienia. Przed wojną musiał być tutaj sad, bo są leszczyny wokoło, za krzyżem mamy rumowisko po zabudowaniach gospodarczych.

Inskrypcja

….

1908 rok

Opis Obiektu

Napis jest zamazany farbą i zapewne był ryty przez właściciela posesji, przed którą stał ten krzyż. Gdyby napis był robiony przez kamieniarza, byłby wykuty wyraźną czcionką.

Krzyż ten na wiosnę 2015 roku został naprawiony, gdyż był w ruinie. Podczas prac przy nim natrafiono na coś ciekawego, za krzyżem zakopane były cztery metalowe gwoździe – należałoby się zastanowić, czy były one wkopane przez gospodarza w czasie stawiania krzyża, czy też może ktoś, kto szukał żelaziwa w okolicy, postanowił pod krzyżem swoje znalezisko zakopać. W każdym bądź razie jest to pierwsze znane znalezisko przy krzyżu i mające nawet znaczenie symboliczne. Oprócz tego obok krzyża leżały wykopane przez poszukiwaczy: element magazynku do naboi do karabinu i element pocisku artyleryjskiego.

Krzywe – krzyż nieopodal cmentarza

krywe

Lokalizacja

Najprościej znaleźć ten krzyż kierując się na starym cmentarz we wiosce Krzywe. Od cmentarza jeszcze do niedawna wychodziła aleja lipowa przy polnej drodze na północ. Została niestety ścięta. Teraz przy tej drodze, około 200 metrów od cmentarza, znajdziemy ten krzyż.

Opis Obiektu

Niestety krzyż nie ma żadnych napisów. Sam krzyżyk jest rozbity, zapewne jego części leżą nieopodal. Przed wojną przy tej drodze ciągnęły się zabudowania wiejskie, dziś jest to szczere pole. Można tylko domniemać, że był to krzyż przydomowy.

Radruż – Krzyż Przydomowy

krest

Lokalizacja

Jadąc z Horyńca w kierunku Radruża, skręcamy tuż przed wioską w asfaltową drogę po lewej. Tam kilkadziesiąt metrów dalej po prawej stronie, około 20 metrów od drogi na łące stoi ten krzyż.

Inskrypcja

Krzyżowi Twojemu kłaniamy się Władco, i święte Twoje zmartwychwstanie wysławiamy

Ponieważ krzyż jest bardzo podziurawiony – być może jeszcze z czasów wojny, obecnie sklejony betonem, dodatkowo wielokrotnie malowany, trudno odczytać napisy. Mamy tutaj Troparion Pokłonu Krzyżowi, ale zapewne z małymi modyfikacjami.

Opis Obiektu

Krzyż ma wygląd niestandardowy. Albo jest to przerabiany obiekt, albo wytwór lokalnej kamieniarki. Na pewno stał na posesji, która dziś już nie istnieje, będąc krzyżem przydomowym.

Dębiny – Krzyż Kusego

fig d

Lokalizacja

Krzyż ten stoi przy drodze, przy ostatnim gospodarstwie w wiosce Dębiny. Jest to boczna uliczka wioski, która prowadzi w stronę Woli Wielkiej – jej przysiółka Jacków Ogród.

 

Treść inskrypcji

1932

Fundator Figury Marcin Kusy

Opis obiektu

Przed wojną, tak jak teraz, krzyż stał przy ostatnim gospodarstwie w Dębinach, przy drodze w kierunku Icków Ogrodu. Jest to typowy krzyż przydomowy, który został wystawiony przez gospodarza w nieznanej nam intencji. Polska inskrypcja pokazuje nam coś bardzo ciekawego. Określenie „Figura” dla tego krzyża jest pierwotną nazwą dla tego typu obiektów sakralnych. Należy tutaj rozróżniać krzyż od figury. Krzyżem możemy nazwać na przykład pomniki pańszczyźniane, gdyż mają formę samego krzyża. Tymczasem tego typu obiekty mają posadowione krzyże na ozdobnych cokołach (podstawach).

Płazów – krzyż Klimusów w Grochach

groch

Nieistniejąca już dziś wioska Grochy, najłatwiejsza do odnalezienia jest od Płazowa. Najlepiej iść drogą za starym cmentarzem, który jest usytuowany po drugiej stronie drogi, gdzie mamy nowy cmentarz. Idąc bokiem lasu i wioski, mijamy od strony lasu ruiny starego gospodarstwa. Idziemy leśną drogą skręcając na rozwidleniu w prawo. Następnie cały czas prosto, do następnego rozwidlenia, gdzie skręcamy w lewo. Droga leśna, którą teraz idziemy powinna być co jakiś czas przywalona drzewami. W pewnym momencie droga powinna być coraz dziksza. Przy najbliższym rozwidleniu skręcamy w prawo, nieco rozjechaną i mokrą dróżką. Nieopodal powinniśmy dojrzeć ten krzyż z lewego boku drogi. Krzyż ma napisy po Ukraińsku, możemy tam odczytać taką oto inskrypcję:

Zbaw Boże lud Twój, i błogosław dziedzictwo Twoje

Ten krzyż postawił Dmitro i Maria Klimus

sioło w Grochach dnia 4 kwietnia roku 1912

Napis jest wyryty w mało spotykany sposób. Jest płytki i ma się wrażenie, że został wykonany przez samego gospodarza, któremu ktoś napisał tekst na kamieniu. Przez zamalowanie farbą i niewyraźnie ryte litery, trudno odczytać jeden z wyrazów po nazwisku, zapewne chodzi o słowo „sioło”.

Przed wojną była to wioska z dwoma przysiółkami: Żuki i Kuryje. Były tam aż trzy gajówki w okolicy. W samym centrum wioski była dolina strumienia Różaniec, który ma też tutaj swoje źródła. Krzyż ten powinien był stać na pierwszej posesji gospodarzy z Grochów. Ten przydomowy krzyż ufundowało zapewne małżeństwo w sobie znanej intencji.

Przed wojną droga przy tym krzyżu była po drugiej stronie, na co wskazują drzewa, a także stary trakt. Wskazują na to też napisy, które są odwrócone w drugą stronę. Zapewne w momencie gdy spadł krzyżyk, postanowiono go postawić odwrotnie, frontem do nowej drogi. Figura nie jest w idealnym stanie, odłupał się kawałek podstawy krzyżyka, co grozi jego upadkowi.

Gorajec – Krzyż Jurija Kozija

gorajec kolo soltysa

Znaleźć go możemy w Gorajcu na wschodnim końcu wioski. Stoi na skrzyżowaniu drogi, która prowadzi do Dąbrówki. Napisy ma po Ukraińsku, na pierwszej tablicy mamy Troparion, na drugiej wymienimy jest fundator:

Zbaw Panie lud Twój, i błogosław dziedzictwo Twoje

Postawił ten krzyż Jurij Kozij 1907

Ze starych map wynika, że tutaj gdzie stoi ten krzyż, było gospodarstwo. Obecnie jest tutaj łąka i nic nie wskazuje na to, by w tej okolicy były zabudowania. Praktycznie każdy krzyż powinien mieć swoją historię, każdy fundator miał jakąś intencję w jakiej stawiał krzyż. Ponieważ w akcji Wisła wywieziono stąd Ukraińców, tego typu obiekty są anonimami. W tym przypadku jednak wśród miejscowych krąży taka oto opowieść: Mieszkał tutaj gospodarz, który nie mógł mieć dzieci. Po wielu latach prób uznał, że jest to jakiś dopust boży i postanowił postawić krzyż w celu odwrócenia złego losu. Niedługo po sprawieniu krzyża urodziło się Jurijowi dziecko.

Krzyżyk tej figury niestety nie przetrwał ciężkich czasów powojennych i uległ zniszczeniu, jego szczątki leżą obok. Mieszkańcy Gorajca postanowili wprawić zastępczy, który możemy oglądać do dzisiaj. Sam krzyż jest świadkiem, że kiedyś było tutaj gospodarstwo, będąc przydomową fundacją.

Gorajec – Krzyż z 30 sierpnia

gorajec nienajadlo

Krzyż można znaleźć na zachodnim krańcu Gorajca. Jeżeli jedziemy od cerkwi, to kierujemy się na zachód, aż do samego końca wioski. Mijamy dwa gospodarstwa za ostrym zakrętem i kilkadziesiąt metrów za ostatnim, przy drodze, po lewej zobaczymy ten krzyż. Napisy ma po Ukraińsku, pierwsza tablica to Troparion, druga ma tylko datę:

Zbaw Boże lud Twój, i błogosław dziedzictwo Twoje

30 sierpnia 1904

Przed wojną, jadąc tą drogą, można było dojechać na przysiółek Gorajca – Kaczory. Krzyż stał na ostatniej posesji Gorajca. Do dziś obok stoi stara kamienna piwniczka. Napisy na krzyżu niewiele nam mówią. Znamy tylko dokładną datę wystawienia, która nie wskazuje niczego szczególnego. Jest to typowy krzyż przydomowy, więc gospodarz nie miał potrzeby się podpisywać.

Sam krzyżyk wskazuje na ludowy okres w kamieniarstwie, poznamy to nie tylko po dacie, ale też po ludowym zdobnictwie, a także prostej formie płaskorzeźby Jezusa.

Chotylub – Krzyż w Hrymakach

koloshrymak

Hrymaki to nieistniejący przysiółek Chotylubia, który znajduje się obecnie w kompleksie leśnym Wielki Las. Aby tam trafić, najlepiej jechać z Chotylubia drogą obok uroczyska Świnioryje. Gdy skończy się gruntowa droga i trafimy na asfalt, jedziemy kilkaset metrów wypatrując po lewej stronie drogi leśnej. Tam stosunkowo niedaleko, po lewej stronie duktu stoi ten krzyż. Napisy ma po Ukraińsku. Pierwsza tablica to Troparion, druga przedstawia fundatorkę i trzecia z boku to dokładna data wystawienia.

Zbaw Panie lud Twój, i błogosław dziedzictwo Twoje 1901 Ten krzyż za staraniem Janiny Kołosowskij

1901 dnia 16 listopada

Nieistniejąca już wioska Hrymaki, przed wojną według opisów starszych ludzi była bardzo ładna, domy tam były kryte blachą, miały ładne płoty i studnie pod daszkami. Taki opis i swego rodzaju zachwyt widokiem pokazuje, że w porównaniu z innymi wioskami stanowiła ona kontrast, bowiem wiele domów wtedy było jeszcze kryte strzechą. Wioska miała też ładne położenie nad niewielką doliną potoku, który ma swoje źródła nieopodal Podemszczyzny.

Z wioską tą wiąże się też pośrednio historia krzyża z kogutem w Wielkim Lesie. Omawiany tutaj krzyż ufundowany został przez kobietę, co jest raczej rzadkie, bowiem w większości fundatorami byli mężczyźni. Musiała to być zamożna rodzina w tej okolicy, dlatego że nieopodal stoi krzyż ufundowany przez tę samą rodzinę. Gdy wioska jeszcze istniała, krzyż powinien był stać na posesji, przez co można go zaliczyć do prywatnych przydomowych figur.

Sama figura jest obecnie w stosunkowo dobrym stanie, tylko krzyżyk wieńczący jest połamany. Zapewne wyszedł spod dłuta innej rodziny kamieniarskiej niż stojący nieopodal, bowiem różni się praktycznie każdym elementem. Gdy chcemy porównać figury tego typu, powinniśmy zwrócić uwagę na zdobienia ram tablic z inskrypcjami, zwieńczenia segmentów, oraz sam krzyżyk. Te trzy elementy dają możliwość porównania i zorientowania się co do ewentualnego autorstwa takiej fundacji.

Chotylub – Krzyż Kołosowskij

hrym

Krzyż znajduje się w nieistniejącej wiosce Hrymaki, która była przysiółkiem Chotylubia. Obecnie wioska ta jest całkowicie zarośnięta lasem, stąd należy przy pomocy mapy namierzyć jej okolicę. Na stosunkowo dużym łuku wyasfaltowanej drogi, po jej wschodniej stronie, powinniśmy znaleźć leśny dukt. Jadąc nim kilkaset metrów, znajdziemy ten krzyż po południowej stronie. Napisy na nim są po Ukraińsku. Mamy trzy tablice z napisami. Pierwsza to Troparion. Druga wskazuje nam fundatorkę i trzecia na boku z datą. Sam rok jest na podstawie krzyżyka. Ktoś był ciekawy co pisze na pierwszej tablicy i zapewne gwoździem, czy innym narzędziem próbował coś wcześniej zdrapać.

Zbaw Panie lud Twój, i błogosław dziedzictwo Twoje

Ten krzyż za staraniem Juli Kołosowskij

Dnia 27 czerwca 1891

Przed wojną były tutaj pola i wioska, która była położona tuż przy dużym kompleksie leśnym, nazywanym Wielki Las. Miejsce gdzie stoi ten krzyż, śmiało można uznać za prywatną figurę przydomową. Okolica gdzie stoi, nosiła nazwę: Kłosowskie i na starych mapach wygląda na oddzielny przysiółek, równorzędny z Hrymakami wielkością. Dzięki temu krzyżowi, możemy się zorientować, że przysiółek nosił nazwę od rodziny Ukraińskiej Kołosowskij. Podobnie było z Hrymakami, do dziś występuje takie nazwisko w tych okolicach jak Hrymak.

Gospodarz Kołosowskij musiał być stosunkowo zamożny, skoro od niego nazwano ten przysiółek. Świadczy o tym też fundacja krzyża. Nie każdego było stać na kupno figury, zwłaszcza, że kamieniarze inaczej wyceniali swoje wyroby, które miały pójść na cmentarz, a inaczej na figury ozdobne. Windowali cenę wielokrotnie, o czym można usłyszeć od starszych mieszkańców tych okolic.

Krzyż obecnie jest niebezpiecznie przechylony, to przez wykop, jaki zrobił zapewne jakiś zwierzak, ewentualnie jakiś geniusz czegoś szukał pod krzyżem. Zniszczeniu uległ krzyżyk, którego górna część leży obok. Gdy dokładniej się przyjrzymy tej figurze, dostrzeżemy wiele ciekawych elementów. Na uwagę zasługują gwiazdki na ramionach, które są zapewne modyfikacją rozety. Przy oczyszczaniu napisów zobaczymy, że na samym początku krzyż miał pokolorowane na czerwono napisy. Potem cały zamalowano na sino.