Archiwa kategorii: Krzyż polny

Basznia Górna – krzyż Kapliszów

ziel

Lokalizacja

Krzyż znajduje tuż przy drodze główniej z Baszni do Podlesia. Kilkaset metrów wcześniej stoi budynek szkoły z Baszni Górnej.

Inskrypcja

Zbaw Panie lud Twój

Fundatorzy tego krzyża

Joan i Anna Kaplisz

Roku 1895 dnia 06 / lipiec

Opis Obiektu

Numer dnia i nazwa miesiąca są najprawdopodobniejszą datą jaką można odczytać, bowiem ktoś dół krzyża zabetonował, chcąc go dobrze usadowić w podstawie, stąd dolna połowa napisu nie jest widoczna. Mamy tutaj ciekawych fundatorów, bowiem w okolicy Baszni można znaleźć przysiółek o nazwie Kaplisze. Zapewne byli to jedni z zamożniejszych ukraińskich gospodarzy w Baszni, stąd było ich stać na krzyż.

Dodatkowe inskrypcje to klasyczny Titulus i na ramionach skróty od imienia Jezus Chrystus. Każde ramie krzyża ozdobione jest gwiazdką. Przy nim odbywają się majówki, być może ten polny krzyż służył przed wojną mieszkańcom głównie do tych nabożeństw.

Dziewięcierz – krzyż na Hruszkach

krzyzslowtwina

Lokalizacja

Aby odnaleźć ten krzyż, udajemy się na przysiółek Dziewięcierza – Słotwina. Jadąc drogą podjeżdżamy asfaltem pod górkę i szukamy Zielonego Szlaku który tutaj skręca w las. Kilkaset metrów dalej tuż przy drodze stoi ten krzyż.

Inskrypcja

Front

Zbaw Panie lud Twój i błogosław dziedzictwo Twoje

Postawił krzyż ten

Tył

Postawił ten krzyż

Michaił

… o

1890

Opis obiektu

Napis niestety jest niekompletny, akurat nazwisko jest ubite. Słowa z tyłu krzyża „Postawił ten krzyż” są rekonstrukcją na podstawie szczątków napisów i jest to prawdopodobny napis. Ciekawe jest to, że z przodu i z tyłu mamy napis o postawieniu. Z boku znaleźć możemy kilka liter, które niewiele mówią: icy o. Sam krzyżyk ma bardzo ciekawą formę, którą można w kilku innych miejscach odnaleźć.

Przed wojną, były wokół tego krzyża pola, które usytuowane były wyżej względem wioski. Przysiółek o nazwie Hruszki położony był kilkaset metrów niżej w dolinie. Być może w okolicy tego krzyża była granica między polami gospodarzy Słotwiny i Hruszek? Na pewno był to polny krzyż, który służył mieszkańcom podczas wiosennych procesji, podczas dni krzyżowych, przez pola. Każda wioska, czy też przysiółek powinien mieć minimum jeden krzyż lub kapliczkę, by procesja mogła się zatrzymać, i można było doprawić nabożeństwo. Pola święcono po to, by wygonić złe moce i przegonić z pól duchy. Modlono się by błogosławić ziemi i plonom. Dziś ten zwyczaj już zanika, albo ma inną formę.

Polanka Horyniecka – krzyż Nadstawnego

nadstawny

Lokalizacja

Usytuowany na kumulacji terenu pól Polanki Horynieckiej, w stronę Brusna Starego paręnaście metrów od drogi, na miedzy.

Inskrypcja

 189…

Zbaw Panie lud Twój i błogosław dziedzictwu Twemu

Ten krzyż utworzył Joan Nadstawnij

Opis Obiektu

Widoczny upływ czasu, zatarł niektóre ślady, między innymi datę. Mamy tylko jej trzy pierwsze cyfry: 189 – czwartą, jest być może ósemka. Data ta, nakazuje umieścić krzyż w przedziale czasu – ludowej twórczości kamieniarzy z Brusna Starego.

Mamy tutaj dość ciekawy krzyż, bowiem nie ma na nim Jezusa, tylko jest ręcznik, ewentualnie prześcieradło. Przedstawienie takie, może oznaczać Chrystusa Zmartwychwstałego, ewentualnie ozdobę z tradycyjnym ręcznikiem. Na górnym ramieniu, mamy klasyczny Titulus Crucis – czyli tabliczka z opisem winy Chrystusa.

Nazwisko Nadstawny wydaje się swojskie, występowało w Bruśnie i do dziś potomkowie mieszkają w tym regionie. Ciekawym elementem fundacji, jest słowo „созда”. Zazwyczaj, mamy w takich miejscach słowa typu ufundował, lub postawił, tutaj być może mamy określenie mówiące dosłownie o osobie, która ten krzyż zrobiła. Stał on przed wojną, tak jak teraz, przy drodze, w polach, dlatego był to klasyczny krzyż polny, który miał chronić pola gospodarza przed złymi mocami.

Niezwykłą panoramę z tym krzyżem, obrazującą całą okolicę wykonał Tomasz Mielnik, znany regionalny panoramista, aby ją zobaczyć, trzeba przejść na stronę: www.lubaczow360.pl

Nowy Lubliniec – krzyż gospodarza z Żar

lubl

Lokalizacja

Do krzyża można dojechać albo od Nowego Lublińca, albo od wioski Doliny. Jeżeli wybierzemy Doliny, to musimy wjechać w boczną drogę, która skrajem lasu biegnie w kierunku Nowego Lublińca. Gdy miniemy cztery kamienne krzyże i jeden w ruinie między starymi lipami po prawej stronie, znajdziemy się około dwóch kilometrów od Dolin. Przed nami droga będzie się podnosić. Jedziemy na kumulację terenu, szukając po prawej stronie w młodniku brzozowym tego krzyża, który stoi około 2 metrów od drogi.

Inskrypcja

Zbaw Panie lud Twój

i błogosław dziedzictwo Twoje
RB 1892 Dnia 1/10

Opis Obiektu

Pierwotnie stał on po drugiej stronie drogi, widać nawet kamienną podmurówkę tam, ale został „wyrzucony do lasu”. Miejscowi postawili go, ale krzyżyk uległ zniszczeniu, przetrwała tylko jego górna część. Obecnie jest on odtwarzamy. Przed wojną były tutaj rozległe pola, a kilkaset metrów dalej były rozrzucone gospodarstwa przysiółka Żar. Ze względu na umiejscowienie, można uważać, że był to krzyż polny, który został wystawiony przez jednego z gospodarzy z Żar.

Krzyż ten jeszcze w lecie tego roku (2014) był zaniedbany, brudny, ale dzięki działaniom Gminy Cieszanów i „kamiennego ramienia” Stowarzyszenia Folkowisko, odzyskał blask. Działania jakie przy nim podjęto to: czyszczenie, odgrzybianie, konserwacja oraz stabilizacja podłoża.

lubliniec

Doliny – krzyż Iwana Fila

fil

Lokalizacja

Krzyż najprościej odnaleźć, jadąc z wioski Doliny trasą rowerową ku Nowemu Lublińcowi. Trzeba przejechać ponad kilometr, mijając dwa kamienne krzyże po prawej stronie na skraju lasu. Potem jedziemy aż do miejsca, gdzie droga nieznacznie zacznie opadać. Tam po lewej stronie będziemy mieć trzeci kamienny krzyż, zaraz za nim w dole są małe mokradła, jedziemy kilkaset metrów dalej. Wypatrujemy w okolicy zakrętu po prawej stronie tuż przy drodze kamiennego krzyża, otoczonego trzema starymi lipami.

Inskrypcja

Front

Zbaw Boże lud Twój, i błogosław dziedzictwo Twoje

Tył

Ten krzyż postawił Iwan Fil
w roku 1921 DN 16 M 5

Opis Obiektu

Obecnie w tej okolicy rośnie las, ale przed wojną były tutaj rozległe pola i gospodarstwa, które były rozlokowane na przysiółkach Dubiny i Żar. Zapewne jeden z gospodarzy przysiółka Dubiny, Iwan Fil, wystawił na skrzyżowaniu dróg, zapewne na swoim polu tę kamienną figurę. Pierwotnie rosnąć tutaj musiały wokół krzyża cztery lipy, ale do dziś dotrwały trzy. Sam krzyż zasługuje na miano niezwykłego, bowiem tego typu krzyży przydrożnych się praktycznie nie spotyka. Krzyżyk na tej figurze ma bardzo ładną formę, stylizowaną na skamieniałe drewno. Niezwykły obiekt, z trzema dorodnymi lipami, w zaciszu leśnym, jest sporą atrakcją dla pasjonatów regionu.

Krzyż ten jeszcze w lecie tego roku (2014) był zaniedbany, brudny, ale dzięki działaniom Gminy Cieszanów i „kamiennego ramienia” Stowarzyszenia Folkowisko, odzyskał blask. Działania jakie przy nim podjęto to: czyszczenie, odgrzybianie, konserwacja oraz stabilizacja podłoża.

fila krzyż

Doliny – krzyż przy mokradłach

trzeci doliny

Lokalizacja

Krzyż najprościej odnaleźć, jadąc z wioski Doliny trasą rowerową ku Nowemu Lublińcowi. Trzeba przejechać ponad kilometr, mijając dwa kamienne krzyże po prawej stronie na skraju lasu. Potem jedziemy aż do miejsca, gdzie droga nieznacznie zacznie opadać. Tam po lewej stronie zaczną się mokradła, przed nimi tuż przy drodze na małym wzniesieniu stoi ten krzyż.

Inskrypcja

Zbaw Panie lud Twój

i błogosław dziedzictwo Twoje
1887

Opis obiektu

Figura ta ma mało spotykaną sylwetkę, jest bardzo smukła, na bokach najniższej kondygnacji są wykute ozdobne romby. Sam krzyżyk ma bardzo ładną ludową formę.

Na starych przedwojennych mapach ten krzyż stoi przy bocznej drodze, która prowadziła do przysiółka File. Przypuszczalnie mieszkał tam gospodarz o nazwisku Fil i zapewne miał swoje pole w tych okolicach. Być może to on postawił ten krzyż. Z inskrypcji nie można wyczytać nic szczególnego, bowiem mamy tam tylko datę i występującą niemal na każdym krzyżu formułkę modlitewną. Po dacie możemy wywnioskować, że figura została wystawiona w konkretnym celu. Często wtedy występowały różne zarazy w tym regionie, być może krzyż ten ma związek z uzdrowieniem albo ominięciem gospodarza panującej w regionie zarazy. Ponieważ krzyż stoi na wylocie drogi na polach z dala od zabudowań, można przypuszczać, że był to typowy krzyż polny, używany szczególnie wtedy, gdy ksiądz święcił pola.

Krzyż ten jeszcze w lecie tego roku (2014) był zaniedbany, brudny, ale dzięki działaniom Gminy Cieszanów i „kamiennego ramienia” Stowarzyszenia Folkowisko, odzyskał blask. Działania jakie przy nim podjęto to: czyszczenie, odgrzybianie, konserwacja oraz stabilizacja podłoża.

dolinyy

Doliny – Krzyż w brzozach

zadolince1

Lokalizacja

Krzyż znajduje się w okolicy wioski Doliny. Aby do niego trafić, trzeba wjechać drogą, która stanowi element trasy rowerowej, biegnącej skrajem lasu w kierunku Nowego Lublińca. Mijamy pierwszy przystanek trasy rowerowej i koło 100 metrów dalej przy ścianie lasu dojrzymy ten krzyż.

Inskrypcja

Zbaw Boże lud Twój, i błogosław dziedzictwo Twoje

1923

Opis obiektu

Przypuszczalnie ten krzyż stał w innym miejscu, to dlatego, że zaraz obok stoi drugi z 1848 roku na fundamencie. Nakazuje to przypuszczać, że ten jest przeniesiony z okolicy, może z pól. Obecnie mamy po stronie krzyża rozległy las, ale przed wojną były tutaj bardzo duże łąki i mokradła. Po wywiezieniu Ukraińców w Akcji Wisła, okolica opustoszała i zniknęły z powierzchni ziemi takie przysiółki jak Zadolińce, Dubiny, czy Żar. Sam krzyżyk niestety został zniszczony i ocalały tylko jego trzy górne ramiona. Obecnie rozbity krzyż został zastąpiony nowym „z odzysku”. Sposób rycia napisów na tym krzyżu wskazuje na to, że osoba, która go kupiła, postanowiła sama sobie wyryć taki napis. Zazwyczaj napisy jakie kuli kamieniarze łatwo rozpoznać po tym, że są głębokie i mają ładną czcionkę. Nakazuje to domniemać, że był to krzyż przydrożny na polu jednego z gospodarzy, który w swojej intencji go wystawił.

Krzyż ten jeszcze w lecie tego roku (2014) był zaniedbany, brudny, ale dzięki działaniom Gminy Cieszanów i „kamiennego ramienia” Stowarzyszenia Folkowisko, odzyskał blask. Działania jakie przy nim podjęto to: czyszczenie, odgrzybianie, konserwacja oraz stabilizacja podłoża.

dolinyst

Horyniec – Krzyż w Kuzykach

kucery1

Lokalizacja

Krzyż znajduje się na terenie nieistniejącego przysiółka Kuzyki, nieopodal Kuczerów w lasach za zalewem horynieckim, niedaleko granicy. Najłatwiej odnaleźć ten nieistniejący przysiółek idąc niebieskim szlakiem od Radruża, przez Kolonię Radruż, potem przez las, mijając strumień Baszenka. Idziemy dalej pod górę, potem prosto drogą. Gdy zobaczymy, że nieopodal powoli teren będzie się obniżał, szukamy po lewej stronie małego jaru, ten krzyż stoi na takim rozwidleniu małych jarów, kilkadziesiąt metrów od drogi.

Inskrypcja

Zbaw Panie lud Twój, i błogosław dziedzictwo Twoje

Roku 1897 miesiąca luty dnia 12

Michał Kuzek i Maria Kuzek

Opis Obiektu

Inskrypcja zawiera klasycznie występujący na kamiennych krzyżach Troparion i datę wystawienia, (luty jest prawdopodobny, bo z napisu trudno to wywnioskować dokładnie). Mamy też fundatorów, zapewne małżeństwo Kuzek. Na starych mapach, w okolicy, gdzie znajduje się ten krzyż mamy nieistniejący przysiółek o nazwie Kuzyki. Należy domniemać, że jego nazwa pochodzi od rodziny Kuzyków, która tam mieszkała. Być może nazwisko, które jest uwiecznione na krzyżu było niepoprawnie napisane, co można wnioskować po innych napisach z błędami. Można przypuszczać, że autorem inskrypcji na pierwszej tablicy z Troparionem był kamieniarz, co widać po liternictwie, natomiast inskrypcję na drugiej tablicy wyrył ktoś inny.

Krzyżyk na tej figurze ma ładą ludową płaskorzeźbę z rozetą wyrytą na górnym ramieniu. Zapewne wokół krzyża rosły cztery lipy, ale do dziś przetrwała tylko jedna. Przypuszczalnie jest to krzyż polny, tutaj powinno być przed wojną rozwidlenie dróg, zapewne Michał Kuzek miał tutaj swoje pole, które chciał chronić przed klęskami. Można sobie też wyobrazić, jak w dawnych czasach na wiosnę ksiądz chodził święcić pola i zatrzymywał się przy krzyżach, gdzie odprawiano modły. Często zamożniejsi gospodarze stawiali przy swoich polach figury właśnie do tych celów.

Horyniec – Krzyż w Kuczerach

kuczery

Lokalizacja

Krzyż najłatwiej odnaleźć, jadąc z Wólki Horynieckiej leśną drogą asfaltową w kierunku Huty Kryształowej. Po przejechaniu około 3 kilometrów, przed ostrym zakrętem zobaczymy drogę leśną po lewej stronie, to tutaj przed wojną była droga w kierunku Kuzyków i Radruża, tutaj też w okolicy rozsiane były domy przysiółka Kuczery (Kuciery). Żeby odnaleźć ten krzyż, trzeba przejechać się kilkadziesiąt metrów dalej asfaltem i gdy dojrzymy po lewej starą zarośniętą drogę leśną, to niedaleko będziemy mieć ten krzyż.

Inskrypcja

Zbaw Boże lud Twój, i błogosław dziedzictwo Twoje

Fundator

………

1901

Opis obiektu

Krzyż był zapewne celowo rozbity. Mimo obicia pierwszej tablicy, da się zrekonstruować znany nam Troparion. Niestety druga tablica była bardzo dokładnie obita i zniszczono inskrypcję, można wywnioskować z pierwszych liter, że był tam fundator o nieznanym nam nazwisku i data 1901 rok.

Krzyżyk ma bardzo ciekawą ludową formę. Na górnym ramieniu stylizowana rozeta i Titulus.

Jest to bardzo ciekawe miejsce. Od zachodu i północy była tutaj droga i zabudowania wiejskie, od południa mieliśmy już granicę powiatu, a od wschodu rozciągały się pola Kuczerów. Zapewne były to pola gospodarzy, a najzamożniejszy z nich wystawił kamienny krzyż, służący do modłów dla miejscowych. Aspekt kamiennych figur z krzyżami należy rozpatrywać nie tylko pod kątem architektonicznym, oraz religijno – społecznym, ale także niezwykle ważnym elementem jest krajobraz w okolicy. Zazwyczaj krzyże wystawiane były na kumulacjach terenu, lub innych ciekawych miejscach. Opisana całość stanowi o tym, dlaczego te kamienne pomniki wiejskiej historii są tak ciekawe i wielu dziś potrafi organizować wyprawy do takich zagubionych krzyży. Nie liczy się sam obiekt, ale atrakcja, jaką jest cała okolica.

Radruż – Krzyż przy Pasiece

radroz

Lokalizacja

Krzyż stoi po północnej stronie drogi Horyniec – Radruż. Jest to kumulacja terenu, od tego miejsca mamy obniżającą się drogę ku Horyńcowi i z drugiej strony ku Radrużowi.

Inskrypcja

Na dolnej części tej figury mamy niekompletną inskrypcję, jednak z tych kilku wyrazów da się odczytać element Troparionu Pokłonu Krzyżowi:

Krzyżowi Twojemu kłaniamy się Władco, i święte Twoje zmartwychwstanie wysławiamy

Ten krzyż Wasyl Dudycz postawił w roku 1903

Opis Obiektu

Przed wojną przy tym krzyżu było skrzyżowanie dróg, można było tutaj dojechać w okolice Hałani. Z czasem pola zostały scalone i droga zniknęła. Nieopodal mamy spory gaj, który nazywany jest przez miejscowych Pasieką, a to dlatego, że przed wojną ktoś miał tutaj pasiekę. Oto opis okoliczności odnalezienia kamiennej figury i naprawy ze strony: www.gerp.horyniec.net:

Najstarsi mieszkańcy Horyńca i Radruża (niestety już nieżyjący) wspominali o pięknym krzyżu, który stał przy lasku Pasieka koło Radruża w czasach przedwojennych. Zazwyczaj krzyże stawiano na skrzyżowaniach dróg. Ale wielokrotne poszukiwania GERP obiektu przy skrzyżowaniu z nieistniejącą już drogą z Radruża do kościoła w Horyńcu nie dały żadnego rezultatu. Po krzyżu ani śladu. Zagadkę pomogła rozwiązać mapa WIG z 1935 roku. W miejscu oznaczonym jako „Kruszyna” widać wyraźnie symbol krzyża. Okazało się, że szukaliśmy nie w tym miejscu i nie przy tej drodze co trzeba ;). Za laskiem Pasieka była druga droga z Radruża przez Hałanie do Nowin Horynieckich (stare mapy kryją w sobie jeszcze niejedną tajemnicę. W trakcie kolejnego poszukiwania, w miejscu dokładnie wyznaczonym przez nowoczesną technikę odnaleźliśmy podstawę krzyża. Oczywiście była całkowicie przykryta ziemią, a w pobliżu nie było (jak to zwykle bywa) żadnych innych części. Wydawałoby się, że sprawa zostanie już tylko w przekazach i na starych mapach. Jakież było nasze zdziwienie, gdy po kilku latach dowiedzieliśmy się, że w lasku Pasieka znajdującym się ok. 300 m. od tego miejsca leżą w błocie części jakiegoś krzyża. Okazało się, że idealnie pasują do naszej podstawy. Zasłyszana później historia od pracowników gospodarstwa rolnego pozwoliła na odtworzenie losów obiektu. więcej na stronie www.gerp.horyniec.net

Krzyż ten został wystawiony najprawdopodobniej przez Ukraińca o nazwisku Dudycz. Na inskrypcji pierwsze litery są odłupane, ale pozostały człon wskazuje na nazwisko, które widnieje na dwóch krzyżach w okolicy: w Sopocie i Radrużu. Sam krzyżyk ma bardzo ciekawą ludową formę, na ramionach mamy kwiatki, które zapewne są formą występujących w regionie rozet. Między tablicą z inskrypcją a krzyżykiem mamy płaskorzeźbę „kapliczki” z postacią, zapewne jest to Maryja w pozie modlitewnej. Ten stojący na skrzyżowaniu polny krzyż, wedle lokalnych zwyczajów miał chronić pola przed nieszczęściami: gradobiciem, suszą, czy też pożarem. Dawno temu, gdy ludzie byli uzależnieni od plonów na swoich polach, często powoływali się na siły wyższe, które miały chronić ich pola. Zazwyczaj na wiosnę szyły procesje przez pola, które były wtedy święcone. Zatrzymywano się właśnie przy takich krzyżach, gdzie odprawiano modły.