Archiwa kategorii: Horyniec

Dziewięcierz – Krzyż Pańszczyźniany I

dziewi

Lokalizacja

Gdy trafimy na cerkwisko w Dziewięcierzu, wychodzimy przez południową bramę i idziemy prosto drogą, przy której rosną topole. Odmierzamy około 250 kroków przed siebie w stronę granicy. Szczątki tego krzyża można odnaleźć około 50 metrów przy granicy, obok starej trafionej piorunem lipy.

Inskrypcja

Pamiątka oswobodzenia w dniu 3 maja 1848 roku

Opis Obiektu

Na szczątkach krzyża można odnaleźć podobne skróty jak na drugim krzyżu Pańszczyźnianym w Dziewięcierzu, czyli Tytuł, Imię Jezus Chrystus i określenie: Zwycięzca Śmierci.

Przed wojną tędy biegła droga z centrum wioski, obok cerkwi w stronę osady Niemieckiej Einsingen. Jeszcze kilkadziesiąt lat temu miejscowi paśli krowy na łące przy granicy i wypoczywali pod tym krzyżem. Dziś łąka zarasta, a krzyż mógł ulec zniszczeniu przez spadające na niego drzewo. Trudno jednoznacznie określić, czy jest to krzyż oryginalny z 1848 roku, czy późniejszy jak ten przy torach.

Dziewięcierz – Krzyż Pańszczyźniany II

panszczyznaik3

Lokalizacja

Tuż przy torach, przy drodze między Dziewięcierzem (Dolina), a tak zwanym PeGieeRem, praktycznie w połowie drogi, na dość ostrym zakręcie, stoi nieopodal torów ten krzyż.

Inskrypcja

Front: Pamiątka 3 maja 1848 roku

Tył: Ponowienie 3 maja 1945 roku

Opis Obiektu

Prawie sto lat, po zniesieniu pańszczyzny, musiał stary krzyż ulec zniszczeniu, bowiem jak widzimy na fotografii, mamy tu do czynienia z odnowionym obiektem. 3 maja 1945 roku, miejscowa społeczność, musiała zapewne zorganizować dużą uroczystość gromadzką. Wtedy nadal uważano, że dopóki istnieją te krzyże, które są niejako pieczęcią i pamiątką zniesienia pańszczyzny, to dopóty niewolnictwo nie wróci. Dlatego też, na drugiej stronie krzyża, mamy napis mówiący o pamiątce wydarzenia z 3 maja 1848 roku. Jest to tak charakterystyczna data, że widząc ją na krzyżu możemy w ciemno rzucać słowem – Pańszczyzna. Na podstawie krzyża, mamy oprócz napisów, także skróty do odszyfrowania:

Na Krzyżyku skróty oznaczają, na górnym ramieniu: Jezus Nazarejczyk Król Judei, na Jednym ramieniu Jezus, na drugim Chrystus, i na trzonie: Zwycięzca Śmierci. W środku, jest wyryty głęboko krzyżyk.

Jest to drugi pańszczyźniany krzyż z Dzieiwęcierza. Na podstawie znajomości wyglądu pierwszego krzyża można przypuszczać, że oryginalny, przed odnowieniem miał podobny wygląd, ale mógł być większy. (wer. poprawiona I)

Krzywe – krzyż przy dębach

krzywe2

Lokalizacja

Krzyż stoi w wiosce Krzywe, przy jej głównej drodze. Aby go odnaleźć, trzeba przejechać prawie całą wioskę i wypatrywać go po południowej stronie drogi. Dalej jest jeszcze tylko jedno gospodarstwo, za którym jest zakręt w pola, gdzie kiedyś biegłą główna droga Krzywego.

Opis Obiektu

Krzyż ten nie ma żadnych napisów. Stare mapy wskazują, że była tutaj ściana lasu, zapewne dębowego, o czym świadczą okazałe dęby przy krzyżu. Trudno zaklasyfikować jednoznacznie ten krzyż.

Krzywe – krzyż nieopodal cmentarza

krywe

Lokalizacja

Najprościej znaleźć ten krzyż kierując się na starym cmentarz we wiosce Krzywe. Od cmentarza jeszcze do niedawna wychodziła aleja lipowa przy polnej drodze na północ. Została niestety ścięta. Teraz przy tej drodze, około 200 metrów od cmentarza, znajdziemy ten krzyż.

Opis Obiektu

Niestety krzyż nie ma żadnych napisów. Sam krzyżyk jest rozbity, zapewne jego części leżą nieopodal. Przed wojną przy tej drodze ciągnęły się zabudowania wiejskie, dziś jest to szczere pole. Można tylko domniemać, że był to krzyż przydomowy.

Świdnica – Krzyż przy którym straszy

swidnica

Lokalizacja

Krzyż stoi w lesie, przy drodze, która prowadzi ze Świdnicy w stronę Puchaczy. Przy nim jest skrzyżowanie leśnych dróg.

Inskrypcja

Niestety nie posiada napisów, tylko słabo widoczną datę: 1909 rk.

Opis Obiektu

Na uwagę zasługuje rzucająca się w oczy rozeta na krzyżyku (nazywana też gwiazdką szczęścia) – jest to coś w rodzaju magicznego symbolu (solarnego) przynoszącego szczęście, który występuje w całych Karpatach i Tatrach. Na środku krzyża, w jego dolnej części (pod częścią z datą) znajdują się słabo zarysowane dwa krzyżyki, podobne, ale w większej ilości można znaleźć na krzyżach w Nowinach czy Puchaczach. Krzyż ten wygląda na bardzo tajemniczy i w rzeczy samej taki jest, bo wiąże się z nim ciekawa historia.

Po wojnie, w Świdnicy, pewna zakochana para spotkała się pod tym krzyżem wieczorem. Kochali się oni bardzo, ale ponieważ on był za biedny, a ona za ładna (inna wersja mówi, że miała tak zwaną zajęczą wargę i to się nie podobało rodzicom) nie mogło dojść do ślubu. Mężczyzna postanowił ją zabić, pod tym krzyżem, z rozpaczy, ale nie wiedział, że była w ciąży. Od tamtego czasu, przy tym krzyżu straszyło. (legenda ta ma różne wersje) (wer. poprawiona I)

Nowe Brusno – Kapliczka św. Huberta

kaplica

Lokalizacja

Kapliczka jest trudna do odnalezienia. Znajduje się w okolicy nieistniejącej wioski Sochanie, wchodzącej niegdyś w obręb Brusna Starego. Najlepiej szukać jej jadąc drogą z Polanki Horynieckiej ku Starej Hucie. Mniej więcej w połowie drogi, gdy osiągniemy kumulację terenu, szukamy drogi w las od wschodu. Tam jadąc około kilometra, nieopodal rozwidlenia dróg znajdziemy tę kapliczkę.

Inskrypcja

Świętemu Hubertowi na chwałę a ludziom na pożytek, ufundowana przez koło łowieckie Nr. 8 „ROZTOCZE” w Rzeszowie

w 75 rocznicę Polskiego Związku Łowieckiego i 45 rocznicę istnienia Koła

A.D. 1998

Opis Obiektu

Kapliczka jest stosunkowo nowa, postawiona w mało uczęszczanych leśnych ostępach. Jest to jeden z wielu przykładów opieki, czy też nowych fundacji kaplicznych przez myśliwych. W środku mamy drewniany krzyż i obraz ze sceną przedstawiającą myśliwego, który dostrzega między porożem jelenia krzyż.

Radruż – Krzyż Przydomowy

krest

Lokalizacja

Jadąc z Horyńca w kierunku Radruża, skręcamy tuż przed wioską w asfaltową drogę po lewej. Tam kilkadziesiąt metrów dalej po prawej stronie, około 20 metrów od drogi na łące stoi ten krzyż.

Inskrypcja

Krzyżowi Twojemu kłaniamy się Władco, i święte Twoje zmartwychwstanie wysławiamy

Ponieważ krzyż jest bardzo podziurawiony – być może jeszcze z czasów wojny, obecnie sklejony betonem, dodatkowo wielokrotnie malowany, trudno odczytać napisy. Mamy tutaj Troparion Pokłonu Krzyżowi, ale zapewne z małymi modyfikacjami.

Opis Obiektu

Krzyż ma wygląd niestandardowy. Albo jest to przerabiany obiekt, albo wytwór lokalnej kamieniarki. Na pewno stał na posesji, która dziś już nie istnieje, będąc krzyżem przydomowym.

Horyniec – Kapliczka na Siole

sielo

Na Siole, jednym z przysiółków Horyńca, znaleźć możemy kapliczkę. Stoi ona na przeciw drogi, która biegnie w kierunku tunelu pod torami. Na podstawie od frontu jest napis, z boku zapewne umieszczono oznaczenie miesiąca i być może dnia wystawienia:

OD POWIETSZA GŁODU OGNIA I WOJNY WYBAW NAS MARJO 1943 V-I

Zazwyczaj takie figury stawiano w czasie i miejscu, gdzie występowała jakaś zaraza. Jednak tutaj była to trochę inna intencja. Z opowiadań o. Tomasza Mazura, dowiadujemy się, że  1943 roku, 23 maja w niedzielę, po nieszporach poświecono figurę Matki Bożej na Siole. Pomysłodawcą kapliczki, był Ludwik Dziechciarz, a pomogli mu w tym: Józef Pata i Wojciech Rebuś. Pan Tomasz Chałucha, odstąpił część swojego ogrodu dla tej kapliczki, która powstała dzięki datkom całej wioski. Śmiało można powiedzieć, że kapliczka była efektem narastających nieszczęść wojennych. Mieszkańcy mieli świeżo w umysłach zabijanych wszędzie gdzie popadnie Żydów. 3 maja, Ukraińcy rozbili w perzynę Pomnik Nieznanego Żołnierza. Wojna wdawała się Polakom coraz bardziej we znaki.

Żeby zażegnać wojnę, czy zarazę, śpiewano litanie błagalne rozpoczynające się od słów hymnu: Trisagion na cześć Trójcy Świętej w formie inwokacji.

Obecnie, pod koniec kwietnia 2014 roku, kapliczka została poddana renowacji. Wymieniono szafkę, figurę i odmalowano obelisk. (wer. poprawiona II)

kapliczka krzyz siolo maj (6)

Niwki Horynieckie – Gromadzki z Szustaków

super

Krzyż ten ukryty jest w lasach w okolicach Niwek Horynieckich. Najłatwiej go znajdziemy jadąc drogą polną i potem leśną, w którą trzeba wjechać przed Niwkami, na skraju lasu, nieopodal krzyża kamiennego przy drodze. Trzeba jechać przez las, aż dotrzemy do rozległych pól w środku lasu. Tam na skraju, przy drodze stoi ten krzyż. Napisy ma po Ukraińsku, na pierwszej tablicy znany nam Troparion, na drugiej opis fundatora:

Zbaw Panie lud Twój, i błogosław dziedzictwo Twoje

Staraniem Gromady 1891 R.

Przed wojną były w okolicy przysiółki Dziewięcierza: Nesteraki, Szupry i Szustaki. Krzyż stał na rozwidleniu drogi, która prowadziła na Szupry i Szustaki. Jest to krzyż polny, który został wystawiony przez miejscową społeczność. Napisy na tej figurze niestety nie dają jednoznacznej odpowiedzi na pytanie, w jakim celu został on postawiony. Możemy przypuszczać, że mógł mieć jakiś związek z zażegnaniem zarazy, która nawiedziła wioskę.

Radruż – Słowiański Chrystus

radr

Krzyż możemy znaleźć w Radrużu, naprzeciw gospodarstwa hodowlanego pana Zaremby, schowanego w głębi wioski. Aby tam trafić, wystarczy skręcić w pierwszą asfaltową drogę w lewo. Bardzo potężna, w niespotykanej stylistyce figura naszpikowana jest ciekawą symboliką. Napisy ma po Ukraińsku, na czerwono wyraz sprawiający kłopoty w jednoznacznym tłumaczeniu:

Zbaw Panie lud Twój…

Ten krzyż postawił Iwan Len R 1918

Krzyż ten na bardzo bogatą symbolikę. Oprócz inskrypcji i płaskorzeźby Chrystusa, który wygląda jakby miał słowiańskie rysy, na kamiennym krzyżu można znaleźć narzędzia męki pańskiej, czyli drabinę, gwoździe, młotek i włócznię. Na górnej belce mamy literę M, która wygląda jakby była zawieszonym „ręcznikiem”, a pod nim Tytuł.

Na dole krzyża mamy modlącego się anioła i gałązkę palmową, która może symbolizować zwycięstwo, ewentualnie może to być atrybut przedstawiający św. Barbarę.

Krzyż ten należy czytać jako trójstopniową drogę modlitewną. Na samym dole na podstawie mamy wymienionego modlącego się, czyli Iwana Lena, który wznosi modlitwę: „Zbaw Panie lud Twój…” do anioła, ewentualnie symbolicznie przestawionej swojej świętej patronki, na przykład św. Barbary. Ona zanosi modlitwy do Boga, którego widzialnym i znanym ludziom „aspektem” jest Jezus Chrystus. Krzyż ozdobiony symbolami męki pańskiej (Arma Christi), jest obrazem wywyższenia dla tych, którzy są dobrzy.

Krzyż przed wojną, tak jak teraz stał przy drodze na skrzyżowaniu dróg, gdzie jedna z nich biegła w pole, zapewne Iwana Lena. Śmiało można go nazwać polnym krzyżem, mógł służyć też gospodarzowi podczas dni krzyżowych.