Archiwa kategorii: Dziewięcierz

Dziewięcierz – krzyż na Łużkach

luzki

Lokalizacja

Krzyż znajduje się w nieistniejącym już dziś przysiółku Dziewięcierza Łużki. Najprościej tam trafić, idąc z drogi asfaltowej: Dziewięcierz – Werchrata. Szukamy drugiego tunelu pod torami od Dziewięcierza, gdzie przepływa strumień. Idziemy koło kilometra między strumieniem a pagórem, gdzie przed wojną były domy Łużek. Znalezienie krzyża nie jest łatwe, bowiem stoi on w krzakach, około 50 m od strumienia. Przed wojną musiał być tutaj sad, bo są leszczyny wokoło, za krzyżem mamy rumowisko po zabudowaniach gospodarczych.

Inskrypcja

….

1908 rok

Opis Obiektu

Napis jest zamazany farbą i zapewne był ryty przez właściciela posesji, przed którą stał ten krzyż. Gdyby napis był robiony przez kamieniarza, byłby wykuty wyraźną czcionką.

Krzyż ten na wiosnę 2015 roku został naprawiony, gdyż był w ruinie. Podczas prac przy nim natrafiono na coś ciekawego, za krzyżem zakopane były cztery metalowe gwoździe – należałoby się zastanowić, czy były one wkopane przez gospodarza w czasie stawiania krzyża, czy też może ktoś, kto szukał żelaziwa w okolicy, postanowił pod krzyżem swoje znalezisko zakopać. W każdym bądź razie jest to pierwsze znane znalezisko przy krzyżu i mające nawet znaczenie symboliczne. Oprócz tego obok krzyża leżały wykopane przez poszukiwaczy: element magazynku do naboi do karabinu i element pocisku artyleryjskiego.

Dziewięcierz – krzyż na Hruszkach

krzyzslowtwina

Lokalizacja

Aby odnaleźć ten krzyż, udajemy się na przysiółek Dziewięcierza – Słotwina. Jadąc drogą podjeżdżamy asfaltem pod górkę i szukamy Zielonego Szlaku który tutaj skręca w las. Kilkaset metrów dalej tuż przy drodze stoi ten krzyż.

Inskrypcja

Front

Zbaw Panie lud Twój i błogosław dziedzictwo Twoje

Postawił krzyż ten

Tył

Postawił ten krzyż

Michaił

… o

1890

Opis obiektu

Napis niestety jest niekompletny, akurat nazwisko jest ubite. Słowa z tyłu krzyża „Postawił ten krzyż” są rekonstrukcją na podstawie szczątków napisów i jest to prawdopodobny napis. Ciekawe jest to, że z przodu i z tyłu mamy napis o postawieniu. Z boku znaleźć możemy kilka liter, które niewiele mówią: icy o. Sam krzyżyk ma bardzo ciekawą formę, którą można w kilku innych miejscach odnaleźć.

Przed wojną, były wokół tego krzyża pola, które usytuowane były wyżej względem wioski. Przysiółek o nazwie Hruszki położony był kilkaset metrów niżej w dolinie. Być może w okolicy tego krzyża była granica między polami gospodarzy Słotwiny i Hruszek? Na pewno był to polny krzyż, który służył mieszkańcom podczas wiosennych procesji, podczas dni krzyżowych, przez pola. Każda wioska, czy też przysiółek powinien mieć minimum jeden krzyż lub kapliczkę, by procesja mogła się zatrzymać, i można było doprawić nabożeństwo. Pola święcono po to, by wygonić złe moce i przegonić z pól duchy. Modlono się by błogosławić ziemi i plonom. Dziś ten zwyczaj już zanika, albo ma inną formę.

Dziewięcierz – Krzyż Pańszczyźniany I

dziewi

Lokalizacja

Gdy trafimy na cerkwisko w Dziewięcierzu, wychodzimy przez południową bramę i idziemy prosto drogą, przy której rosną topole. Odmierzamy około 250 kroków przed siebie w stronę granicy. Szczątki tego krzyża można odnaleźć około 50 metrów przy granicy, obok starej trafionej piorunem lipy.

Inskrypcja

Pamiątka oswobodzenia w dniu 3 maja 1848 roku

Opis Obiektu

Na szczątkach krzyża można odnaleźć podobne skróty jak na drugim krzyżu Pańszczyźnianym w Dziewięcierzu, czyli Tytuł, Imię Jezus Chrystus i określenie: Zwycięzca Śmierci.

Przed wojną tędy biegła droga z centrum wioski, obok cerkwi w stronę osady Niemieckiej Einsingen. Jeszcze kilkadziesiąt lat temu miejscowi paśli krowy na łące przy granicy i wypoczywali pod tym krzyżem. Dziś łąka zarasta, a krzyż mógł ulec zniszczeniu przez spadające na niego drzewo. Trudno jednoznacznie określić, czy jest to krzyż oryginalny z 1848 roku, czy późniejszy jak ten przy torach.

Dziewięcierz – Krzyż Pańszczyźniany II

panszczyznaik3

Lokalizacja

Tuż przy torach, przy drodze między Dziewięcierzem (Dolina), a tak zwanym PeGieeRem, praktycznie w połowie drogi, na dość ostrym zakręcie, stoi nieopodal torów ten krzyż.

Inskrypcja

Front: Pamiątka 3 maja 1848 roku

Tył: Ponowienie 3 maja 1945 roku

Opis Obiektu

Prawie sto lat, po zniesieniu pańszczyzny, musiał stary krzyż ulec zniszczeniu, bowiem jak widzimy na fotografii, mamy tu do czynienia z odnowionym obiektem. 3 maja 1945 roku, miejscowa społeczność, musiała zapewne zorganizować dużą uroczystość gromadzką. Wtedy nadal uważano, że dopóki istnieją te krzyże, które są niejako pieczęcią i pamiątką zniesienia pańszczyzny, to dopóty niewolnictwo nie wróci. Dlatego też, na drugiej stronie krzyża, mamy napis mówiący o pamiątce wydarzenia z 3 maja 1848 roku. Jest to tak charakterystyczna data, że widząc ją na krzyżu możemy w ciemno rzucać słowem – Pańszczyzna. Na podstawie krzyża, mamy oprócz napisów, także skróty do odszyfrowania:

Na Krzyżyku skróty oznaczają, na górnym ramieniu: Jezus Nazarejczyk Król Judei, na Jednym ramieniu Jezus, na drugim Chrystus, i na trzonie: Zwycięzca Śmierci. W środku, jest wyryty głęboko krzyżyk.

Jest to drugi pańszczyźniany krzyż z Dzieiwęcierza. Na podstawie znajomości wyglądu pierwszego krzyża można przypuszczać, że oryginalny, przed odnowieniem miał podobny wygląd, ale mógł być większy. (wer. poprawiona I)

Dziewięcierz – Krzyż Śniegóry

snihura

W Dziewięcierzu, w Dolinie Popowej, przy drodze która prowadzi na Moczary, znajdziemy ten krzyż. Jest on usytuowany stosunkowo niedaleko drogi. Aby go odnaleźć, wchodzimy z drogi relacji Horyniec – Werchrata, w drogę na Moczary, kilkadziesiąt metrów dalej rozpoczyna się bardzo ostry zakręt, na tym zakręcie po lewej, przy drzewach stoi ten krzyż. Napisy ma z przodu, gdzie jest fundator, oraz z tyłu, gdzie jest inskrypcja, ale niestety zamalowana i niepełna. Można jednak ją zrekonstruować, jako Troparion Pokłonu Krzyżowi:

Ioann Snjehór RB 1902

Krzyżowi Twojemu kłaniamy się Władco, i święte Twoje zmartwychwstanie wysławiamy

Snihuri były jednym z przysiółków Dziewięcierza, wygląda na to, że nazwa przysiółka, czy też chutoru, wywodziła się od nazwiska zamożnego gospodarza Dziewięcierskiego. Zostawił on po sobie, jak wielu innych, swoisty pomnik. Dość niezwykły, bo w formie figury z kapliczką św. Mikołaja. Sam krzyżyk jest bardzo ciekawy, bowiem ma nieszablonowy kształt, z sześcioramienną gwiazdką pod płaskorzeźbą ukrzyżowanego. Stoi tradycyjnie w okolicy rozwidlenia dróg, przy starych lipach. Nie było tutaj posesji. Osada Dolina Popowa, rozpoczynała się dalej na północ.

Dziewięcierz – Krzyż Mołoków

moloko

Dziewięcierz Dolina – skręcamy w drogę przy byłej zlewni mleka, tam przy jednym z pierwszych gospodarstw stoi interesujący nas krzyż. Napisy ma po ukraińsku, na górze Troparion Pokłonu Krzyżowi, a pod nim fundator:

Krzyżowi Twojemu kłaniamy się Władco, i święte Twoje zmartwychwstanie wysławiamy

Tekla? Mołoko RB 1911

Niestety, krzyż jest na prywatnej posesji, stąd z inskrypcji akurat imię trudno odczytać. Na pewno pierwsza litera to T, a ostatnia A. Tekla na pewno żyła w tym czasie, jej nagrobek można znaleźć na cmentarzu nieopodal, z datą śmierci 1922 rok. Ciekawostką związaną z tym krzyżem jest to, że razem z dwoma innymi, praktycznie w linii, mają mało spotykaną inskrypcję z Troparionem Pokłonu Krzyżowi (obecnie opisane są tylko dwa krzyże w Baszni z takimi Troparionami).

Jest to bardzo ciekawy krzyż, mimo niskich walorów, spowodowanych przytwierdzeniem lastryko krzyża (zapewne oryginalny został rozbity). Ten krzyż pokazuje ideę, jaką kierowali się ludzie w tym regionie, fundując krzyże kamienne, w sobie znanych dziękczynnych intencjach. Jak wiemy, krzyże dzielą się głównie na dwa rodzaje, fundacje gromadzkie i prywatne. Te gromadzkie były stawiane na gromadnych ziemiach, tymczasem prywatne fundacje, tak jak dziś figurki w ogrodach, stawiane były na prywatnych posesjach, albo polach. Dziś idąc przez roztoczański las, możemy natrafić na taki samotny kamienny krzyż. Widząc go i wiedząc, że był prywatną fundacją, możemy być pewni, że kiedyś była tutaj wioska i posesja. To taki znak przeszłości, po wysiedlonych Ukraińcach.

Tu w Dolinie, jeszcze w latach 80tych, mieszkało małżeństwo Mołoków, którzy nie zostali wysiedleni. Ich groby są na pobliskim cmentarzu.

Dziewięcierz – Rozbity krzyż w Dolinie

dziewie

W Dziewięcierzu, jego części nazywanej teraz Doliną, gdy wyjedziemy z głównej drogi, od razu za socrealistycznym budynkiem zlewni mleka, obok drogi, dostrzeżemy rozbity krzyż. Niestety, napisów praktycznie nie da się odczytać, bo zostały jakby odbite z obu stron. Istnieje możliwość, że jako inskrypcję dziękczynną miał Troparion Pokłonu Krzyżowi, z pozostałości kilku liter można przypuszczać akurat tę formułę. Byłby to trzeci w linii krzyż z tą modlitwą, zaraz na posesji Mołoków i Krzyż Śniegóry z Popowej.

Niegdyś, był tutaj przysiółek Dziewięcierza, nazywany Doliną, która dzieliła się na Donajecką (Dunajecką) i Popową. Można przypuszczać, że krzyż stał na polu jednego z gospodarzy Doliny, tak jak obecnie krzyż na posesji Mołoków.