Archiwa kategorii: Rudka

Rudka – Krzyż pańszczyźniany

rudka

Pomnik ten stoi nieopodal skrzyżowania, gdzie mamy wlot drogi do Podemszczyzny. O ile, wokół występują w dużej większości, krzyże z ukraińskimi napisami, to tutaj mamy Polskie napisy. W okolicy Rudki, jest więcej krzyży, ale głównie zdewastowane. Ostał się najstarszy z nich, postawiony na pamiątkę zniesienia pańszczyzny. Napis na nim głosi:

Ten krzyż postawiła gromada Rudniańska na pamiątkę da[brak liter]na[brak liter] wolności za panowania ces: Ferdinanda I dnia 15 (13) maja 1848

Krzyż niestety wygląda, jakby ktoś do niego strzelał i akurat trafił w dwa wyrazy. Brakujące litery w wyrazach można spróbować przedstawić jako „dania nam”. Kłopot sprawia też data, bowiem liczba w dniu jest uszkodzona przez pęknięcie i sprawia wrażenie 3, ale równie dobrze może to być 5.

Do niedawna krzyż był szczelnie zamalowany farbą. Dzięki procesowi oczyszczenia rozwiały się różne wątpliwości co do napisów. Ukazały się dodatkowo inne ciekawostki. Wyszło że pierwotnie krzyż miał poprawione napisy na kolor wiśniowy! Zapewne oryginalnie krzyż nie był malowany, miał tylko poprawione napisy. Potem dopiero zaczęto go malować, na biało i niebiesko. Ponieważ nie dało się do końca oczyścić tego krzyża z żółtej farby emulsyjnej, został częściowo zamalowany na biało i wracając do tradycji, zostały poprawione na wiśniowo napisy. Ten zabieg miał na celu dwie rzeczy, pierwsze to powrót do oryginału, co spowodowało, że możemy oglądać teraz obraz podobny jaki mieli Rudczanie, gdy stawiali go. Drugi aspekt wiąże się z dbałością o jego stan. Bowiem zaczął już w niektórych miejscach gnić i próchnieć. Jego oczyszczenie i zamalowanie czystym wapnem bardzo cienką powłoką, to tymczasowy zabieg antyseptyczny. Dzięki zdjęciu warstw farby krzyż będzie nastawiony na działanie słońca, co powinno go dodatkowo utwardzić. Ciekawostką jest to, że na szczycie krzyża jest wywiercona dziura. Wskazywać to może na to, że podobnie jak w Gorajcu, pierwotnie na szczycie wbity był metalowy krzyżyk. (wer. poprawiona I)

krzyż pańszczyżniany rudka

Rudka – Szczątki krzyża na szlaku

rudka

Ten krzyż stoi na polach Rudki. Kiedyś były to rozległe pola, dziś krzyż stoi na ścianie lasu przy niebieskim szlaku. Najłatwiej znaleźć go jadąc od drogi Horyniec-Brusno, gdzie niebieski szlak idzie od cerkwi i przecina tę drogę, kierując się polami w kierunku bunkrów z punktu oporu Brusno Nowe. Gdy miniemy kolejne bunkry i będziemy mieć za sobą najmniejszy z nich ukryty w lasku, jedziemy szlakiem w kierunku ostatniego bunkra z amboną na polach. Droga będzie skręcać brzegiem lasu, a my powinniśmy mieć interesujący nas bunkier w oddali na polach na „godzinie drugiej”. Tak namierzymy ten mało komu znany obiekt. Napisy ma po Polsku, ale tylko częściowo. Zachował się element inskrypcji, reszta odpadła, albo została odbita. Możemy tylko zrekonstruować powszechną na Rudczańskich krzyżach formułę:

Ten krzyż postawiono na chwałę Boga

Rudka była etnicznym ewenementem przed wojną, była praktycznie czysto Polską wioską w regionie. Mieszkał tam tylko jeden Ukrainiec. Stąd mamy tutaj tylko Polskie krzyże. Ten jeszcze w latach 70tych cały stał na tych polach. Obok rosły stare lipy i dywan barwinków. Ludzie często przy tym krzyżu odpoczywali, bowiem przed wojną były tutaj duże pola, a ten krzyż dawał cień. Zapewne wiekowe lipy zostały powalone i zniszczyły oryginalny kamienny krzyż. Ktoś zakopał obok szczątki i postawił nowy metalowy.

Rudka – Kapliczka „z aniołem śmierci”

kapliczka rudka

Dojechać do niej można, kierując się drogą z Brusna Nowego na Chotylub. Gdy miniemy miejsce z pomnikiem ku pamięci pomordowanych Rudczan, oraz krzyż pańszczyźniany od południowej strony, niedaleko po północnej stronie wjeżdżamy w pierwszą drogę, która prowadzi do jedynego gospodarstwa w Rudce. Jedziemy aż na skraj lasu, tam przy drodze, po lewej stronie, między dwoma dużymi drzewami stoi kapliczka. Nieopodal kapliczki punkt widokowy, z którego kiedyś można było oglądać, nieistniejącą już Rudkę. Niegdyś teren przy kapliczce nie był zalesiony, stał tutaj nieopodal budynek szkoły, teraz mamy gęsty las.

Kapliczka ta, przez miejscowych uważana jest za bardzo starą, jeszcze z czasów, kiedy grasowali tutaj Tatarzy. Możemy przypuszczać, że były to czasy najazdów z 1672 roku, kiedy to Sobieski, rozbijał czambuły w tych okolicach. Być może, ocaleni z jasyru Rudczanie, postawili tę kapliczkę. Śmiało można przyjąć tezę, że Tatarzy najechali Rudkę, bowiem znajduje się ona na trasie, z Cieszanowa na Brusno, jak i z Płazowa do Brusna. Tatarzy musieli tutaj się pojawić. Jeżeli Rudczanie zostali uwolnieni przez Sobieskiego, wtedy ta kapliczka może się stać jednym z ważnych elementów szlaku Sobieskiego.

Najbardziej charakterystyczną cechą tej kapliczki, jest dość niezwykła płaskorzeźba. Może ona sprawiać wrażenie, że została skądś wyrwana i stosunkowo niedbale poodbijana na płaskorzeźbę. Wedle książki „Leśne Ślady Wiary”, przedstawia ona Anioła Śmierci. Rudka była Polską wioską, stąd powinien być to jakiś symbol katolicki. Za anioła śmierci, uważa się Gabriela. Jest on równocześnie aniołem zmartwychwstania. Można przypuszczać, że pojawił się na kapliczce później.

W środku znajduje się drewniana figurka Chrystusa biczowanego. W południowej strony kapliczki, w mur wprawiona jest tablica z godłem polski: orłem w koronie. Natomiast na tyle, na samej górze widnieje taki oto napis:

Odnowiono w 1994

Mieszkańcy wsi Rudka

Po tym, jak w 1944 roku UPA urządziła sobie maskarę ludności Rudki, wielu udało się uciec. Ci co przeżyli, 50 lat później postanowili odnowić starą kapliczkę. Wydaje się, że nastąpiła tutaj ciekawa analogia do czasów powstania tej kapliczki. Ocaleni z mordów i niewoli Tatarskiej Rudczanie, wybudowali tę kapliczkę. Natomiast potomkowie ich, ponad trzysta lat później, w podobnych okolicznościach naznaczonych krwią, odnawiają tę kapliczkę. Pierwotnie miała ona blaszany daszek z krzyżem z drutu na froncie daszku i blaszanym kogutem z tyłu daszku. Trzeba tutaj zaznaczyć, że większość inicjatyw w Rudce, związana jest z działaniem jedynej rodziny tam mieszkającej. (wer. poprawiona I)