Archiwa autora: Grzegorz

Sieniawka – Krzyż Dyhdalewicza

dyhadlewicz

Lokalizacja

Krzyż stoi w okolicy nieistniejącej wioski Sieniawka. Najłatwiej go odnaleźć kierując się z Baszni przez Podlesie do Huty Kryształowej. Około kilometra przed wioską, będzie asfaltowa droga w las po prawej. Jedziemy nią ponad kilometr aż do tzw. „czerwonej figury” (czerwony krzyż na skrzyżowaniu). Tam skręcamy w lewo kierując się ku granicy. Niecały kilometr dalej, po prawej stronie przy drodze zobaczymy ten krzyż.

Opis Obiektu

Na krzyżu nie ma inskrypcji, miejsce po niej wygląda jakby było zdewastowane, można odnieść wrażenie, że była tam tablica.

Znany jest dokładny opis okoliczności postawienia tego krzyża. Julian Dyhdalewicz był nadleśniczym lasów na służbie hrabiego Agenora Gołuchowskiego. 16 kwietnia 1919 roku pojechał na zwykłą inspekcję lasów. W miejscu gdzie teraz stoi krzyż został postrzelony przez patrol Wojska Polskiego. Żołnierze gdy zorientowali się kogo zranili, zawieźli go natychmiast do leśniczówki i opowiedzieli jak doszło do tego nieszczęśliwego wypadku. Twierdzili, że Julian nie zatrzymał konia na ich komendę „Stój” i strzelili do powożącego bryczkę. Mimo natychmiastowej pomocy lekarza zmarł pod wieczór tego samego dnia w domu. Z powodu tej tragedii rodzina postawiła kamienny krzyż upamiętniający to wydarzenie na miejscu wypadku. (relacja rodzinna)

Werchrata – krzyż na Połoninie Dahańskiej

dahany

Inskrypcja

Krzyżowi Twojemu kłaniamy się Władco, i święte Twoje zmartwychwstanie wysławiamy

1860

Opis Obiektu

Dahany przed rozbiorami były częścią Starej Huty, potem stały się przysiółkiem Werchraty. Następnie na starych mapach znajdujemy nazwy: „Na Dehanach”, „Na Dohanach”, „Na Dahanach”. Przed wojną było tutaj 35 budynków. Wioska przestała istnieć po 1947 roku, gdy wywieziono stąd Ukraińców w Akcji Wisła. Krzyż ten stał przy rozwidleniu dróg, mniej więcej w środku wioski, od strony Wielkiego Działu.

Na krzyżu znajduje się tylko Troparion Pokłonu Krzyżowi i data. Należy wnioskować, że był to krzyż wystawiony przez mieszkańców wioski i służył im do celów religijnych, jako kapliczka. Oprócz Troparionu znajdziemy na krzyżu klasyczne skróty: Tytuł, Imiona: Jezus Chrystus, i skrót oznaczający: „Zwycięzca Śmierci”. Do tego mamy ładną płaskorzeźbę Jezusa w ludowej formie. Ponieważ z jakiegoś powodu mieszkańcy musieli wystawić krzyż w środku wioski, stąd należy przypuszczać, że skrót oznaczający „Zwycięzca śmierci” może odnosić się do pokonania jakiejś zarazy w wiosce, czy też jej ustąpienia. Zazwyczaj krzyże choleryczne z tego okresu, pod stopami Jezusa miały czaszkę i piszczele, ale tutaj równie dobrze można przyjąć, że płaskorzeźba czaszki i ten skrót oznaczają to samo – czyli symboliczne zwycięstwo nad śmiercią.

Fotogaleria szczegółów

Lokalizacja – Gdy dostaniemy się na Dahany, możemy od tzw. betonowego koryta zejść na dół. Tam napotkamy pojedyncze drzewa po sadach i ulicach wioski. Idziemy brzegiem lasu na wschód aż trafimy na ten krzyż.

Lubaczów – krzyż graniczny

krzyz lubaczowski

Lokalizacja

Krzyż stoi po prawej stronie drogi z Lubaczowa do Dachnowa, dokładnie w jego okolicy biegnie granica między Gminą Cieszanów a Miastem Lubaczów.

Opis Obiektu

Krzyż zamalowany, przez co nie da się na razie odczytać napisów. Krzyżyk został też rozbity, obecnie tylko jego górna część jest przymocowana. Mimo to, jest to ciekawy krzyż, bowiem można go nazwać granicznym. Stoi praktycznie na granicy gminy cieszanowskiej i miasta Lubaczów.

Werchrata – krzyż na Stawkach

werchratta

Lokalizacja

Krzyż stoi przy leśnej drodze z Werchraty w kierunku Góry Brusno, na przysiółku Stawki. Najłatwiej go znaleźć jadąc kilkaset metrów drogą w las i patrzeć na prawo. Szczególną wskazówką, która pozwoli nam namierzyć obiekt jest leśna droga po lewej na przeciw tego krzyża.

Inskrypcja

W.S. 1864

Opis Obiektu

Stawyszcze, albo Stawki, to nieistniejący przysiółek Werchraty. Przy drodze przed tym krzyżem były kiedyś gospodarstwa, do dziś zachowały się fundamenty przedwojennych gospodarstw. Po osadzie zostały dwa szczególne znaki, jakimi są kamienne krzyże, jeden z nich jest w ruinie, drugi możemy podziwiać na tle zarośli, które są faktycznie pozostałością po sadach. Na krzyżu mamy tylko datę 1864 i niewiele mówiący skrót: W.S. Litery wydają się być Polskie, być może są to inicjały?

Prawdopodobnie był to krzyż przydomowy w okolicy rozwidlenia dróg. Ciekawostką tego krzyża jest pięć otworów w okolicach ramion. Wygląda na to, że przytwierdzona była do niego metalowa płaskorzeźba Chrystusa.

Kliknij TUTAJ aby zobaczyć prace naprawcze nad krzyżem.

Dziewięcierz – krzyż na Łużkach

luzki

Lokalizacja

Krzyż znajduje się w nieistniejącym już dziś przysiółku Dziewięcierza Łużki. Najprościej tam trafić, idąc z drogi asfaltowej: Dziewięcierz – Werchrata. Szukamy drugiego tunelu pod torami od Dziewięcierza, gdzie przepływa strumień. Idziemy koło kilometra między strumieniem a pagórem, gdzie przed wojną były domy Łużek. Znalezienie krzyża nie jest łatwe, bowiem stoi on w krzakach, około 50 m od strumienia. Przed wojną musiał być tutaj sad, bo są leszczyny wokoło, za krzyżem mamy rumowisko po zabudowaniach gospodarczych.

Inskrypcja

….

1908 rok

Opis Obiektu

Napis jest zamazany farbą i zapewne był ryty przez właściciela posesji, przed którą stał ten krzyż. Gdyby napis był robiony przez kamieniarza, byłby wykuty wyraźną czcionką.

Krzyż ten na wiosnę 2015 roku został naprawiony, gdyż był w ruinie. Podczas prac przy nim natrafiono na coś ciekawego, za krzyżem zakopane były cztery metalowe gwoździe – należałoby się zastanowić, czy były one wkopane przez gospodarza w czasie stawiania krzyża, czy też może ktoś, kto szukał żelaziwa w okolicy, postanowił pod krzyżem swoje znalezisko zakopać. W każdym bądź razie jest to pierwsze znane znalezisko przy krzyżu i mające nawet znaczenie symboliczne. Oprócz tego obok krzyża leżały wykopane przez poszukiwaczy: element magazynku do naboi do karabinu i element pocisku artyleryjskiego.

Chotylub – krzyż drewniany od powietrza

chotylub

Lokalizacja

Krzyż stoi przy południowej stronie drogi w Chotylubiu nieopodal drugiego przystanku PKS, od strony przysiółka Babczyn.

Opis Obiektu

W 2014 roku stał tutaj podobny duży drewniany krzyż, ale starszy. Gospodarze z Chotylubia postawili nowy. Według miejscowych podań, w tym miejscu około 140 lat temu postawiono krzyż na pamiątkę pokonania zarazy we wsi.

Basznia Górna – krzyż Kapliszów

ziel

Lokalizacja

Krzyż znajduje tuż przy drodze główniej z Baszni do Podlesia. Kilkaset metrów wcześniej stoi budynek szkoły z Baszni Górnej.

Inskrypcja

Zbaw Panie lud Twój

Fundatorzy tego krzyża

Joan i Anna Kaplisz

Roku 1895 dnia 06 / lipiec

Opis Obiektu

Numer dnia i nazwa miesiąca są najprawdopodobniejszą datą jaką można odczytać, bowiem ktoś dół krzyża zabetonował, chcąc go dobrze usadowić w podstawie, stąd dolna połowa napisu nie jest widoczna. Mamy tutaj ciekawych fundatorów, bowiem w okolicy Baszni można znaleźć przysiółek o nazwie Kaplisze. Zapewne byli to jedni z zamożniejszych ukraińskich gospodarzy w Baszni, stąd było ich stać na krzyż.

Dodatkowe inskrypcje to klasyczny Titulus i na ramionach skróty od imienia Jezus Chrystus. Każde ramie krzyża ozdobione jest gwiazdką. Przy nim odbywają się majówki, być może ten polny krzyż służył przed wojną mieszkańcom głównie do tych nabożeństw.

Basznia Górna – krzyż w jałowcu

wap

Lokalizacja

Krzyż znajduje się przy drodze głównej, która prowadzi do Podlesia. Nieopodal usytuowany jest budynek szkoły w Baszni Górnej.

Inskrypcja

Zbaw Panie lud Twój,

i błogosław dziedzictwo Twoje

Ten krzyż postawiono na wieczną chwałę Bożą

1921 roku

Opis Obiektu

Krzyż był chyba malowany wapnem jeszcze przed wojną i od razu na niebiesko. Następne warstwy farby całkowicie przykryły tekst. Górną tablicę po odsłonięciu farby łatwo można odczytać, ale dolna, gdzie są małe literki, sprawia trudność. Jeden wyraz jest nieczytelny, stąd został zrekonstruowany, chodzi o wyraz „wieczną”, takie formułki są spotykane, wiec śmiało można przyjąć, że tak i tutaj będzie brzmieć.

Historia krzyża nie jest znana, ale można przypuszczać, że intencja może mieć związek z szczęśliwym powrotem z wojny. Często krzyże stawiane kilka lat po wojnie, mające takie właśnie brzmienie były powiązane z powrotem do domu z wojska.

Basznia Górna – drewniany krzyż

drewmet

Lokalizacja

Krzyż znajduje się w Baszni Górnej, przy drodze na przeciw przystanku autobusowego. Kilkaset metrów dalej jest budynek szkoły.

Inskrypcja

19 16 20

Opis Obiektu

Krzyż drewniany z dużym żeliwnym odlewem postaci Jezusa Ukrzyżowanego w teatralnej pozie. Po drewnie widać, że krzyż jest bardzo stary. Na poprzecznej belce ma wycięte liczby, zapewne jest to rok: 1916 – 1920. Tę datę można utożsamiać z I Wojną, być może związana jest z poborem do wojska i powrotem z wojny mieszkańca Baszni.

Basznia Górna – krzyż z rurek

metal

Lokalizacja

Krzyż znajduje się w Baszni Górnej. Stoi po południowo-zachodniej stronie drogi, około 500 metrów przed cmentarzem w Podlesiu.

Opis Obiektu

Krzyż z metalowych rurek, wbity w betonową podstawę. Jest raczej nową fundacją. Stoi przy drodze w pola, być może w tym miejscu stał kiedyś stary drewniany krzyż, który zastąpiono trwalszym materiałem.